<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="B25n0143"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Supplement to the Dazangjing, Electronic version, No. 143 神会和尙语录的第三个敦煌写本：南阳和尙问答杂征義（刘澄集）</title> <title xml:lang="zh-Hans">大藏经補编数位版, No. 143 神会和尙语录的第三个敦煌写本：南阳和尙问答杂征義（刘澄集）</title> <author>胡适挍定</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>BuBian</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">B</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">143</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Supplement to the Dazangjing</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">大藏经補编</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">神会和尙语录的第三个敦煌写本：南阳和尙问答杂征義（刘澄集）</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA(first version), Input by CBETA(second version)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入（版本一），CBETA 人工输入（版本二）</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【補编】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB04165"> <charName>CBETA CHARACTER CB04165</charName> <mapping cb:dec="987205" type="PUA">U+F1045</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+5B3E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[娕*页]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2016-01-13"> <name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0187a" n="0187a"/> <lb ed="B" n="0187a01"/><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">目次</cb:mulu><head>目次</head> <lb ed="B" n="0187a02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB25p0187a0201"><p xml:id="pB25p0187a0201">一、神会语录的三个本子的比勘</p></item> <lb ed="B" n="0187a03"/><item xml:id="itemB25p0187a0301"><p xml:id="pB25p0187a0301">二、南阳和尙问答杂征義：刘澄集</p></item> <lb ed="B" n="0187a04"/><item xml:id="itemB25p0187a0401"><p xml:id="pB25p0187a0401">三、神会和尙的五更转曲子</p> <lb ed="B" n="0187a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB25p0187a0501"><p xml:id="pB25p0187a0501">（一）荷泽寺神会和尙五更转两首</p></item> <lb ed="B" n="0187a06"/><item xml:id="itemB25p0187a0601"><p xml:id="pB25p0187a0601">（二）五更转一首</p></item> <lb ed="B" n="0187a07"/><item xml:id="itemB25p0187a0701"><p xml:id="pB25p0187a0701">（三）五更转两本</p></item> <lb ed="B" n="0187a08"/><item xml:id="itemB25p0187a0801"><p xml:id="pB25p0187a0801">（四）大乘五更转</p></item> <lb ed="B" n="0187a09"/><item xml:id="itemB25p0187a0901"><p xml:id="pB25p0187a0901">（五）南宗定邪正五更转</p></item> <lb ed="B" n="0187a10"/><item xml:id="itemB25p0187a1001"><p xml:id="pB25p0187a1001">（六）北平图书馆的两个敦煌本</p></item> <lb ed="B" n="0187a11"/><item xml:id="itemB25p0187a1101"><p xml:id="pB25p0187a1101">（七）挍写“五更转”後记</p></item></list></item> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0188a" n="0188a"/> <lb ed="B" n="0188a01"/><item xml:id="itemB25p0188a0101"><p xml:id="pB25p0188a0101">【註】</p> <lb ed="B" n="0188a02"/><p xml:id="pB25p0188a0201">附伦敦大英博物院藏的“荷泽和尙五更转”及“南阳和尙问 <lb ed="B" n="0188a03"/>答杂義”敦煌写本照片</p></item></list></cb:div> <lb ed="B" n="0188a04"/> <lb ed="B" n="0188a05"/> <lb ed="B" n="0188a06"/> <lb ed="B" n="0188a07"/> <lb ed="B" n="0188a08"/> <lb ed="B" n="0188a09"/> <lb ed="B" n="0188a10"/> <lb ed="B" n="0188a11"/> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0189a" n="0189a"/> <lb ed="B" n="0189a01"/> <lb ed="B" n="0189a02"/> <lb ed="B" n="0189a03"/> <lb ed="B" n="0189a04"/> <lb ed="B" n="0189a05"/> <lb ed="B" n="0189a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一、神会语录的三个本子的比勘</cb:mulu><head>一、神会语录的三个本子的比勘</head> <lb ed="B" n="0189a07"/> <lb ed="B" n="0189a08"/><p xml:id="pB25p0189a0801">我在历史语言研究所集刊廿九本<note place="inline">页八七六</note>曾指出神会的 <lb ed="B" n="0189a09"/>“语录”现已出现的有两本，都是敦煌出来的：</p> <lb ed="B" n="0189a10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB25p0189a1001"><p xml:id="pB25p0189a1001">（甲）胡适挍写巴黎<name role="" type="person">国家图书馆</name>藏的敦煌写本，原编号 <lb ed="B" n="0189a11"/> Pelliot 3047，收在“神会和尙遗集”卷一，民国十九 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0190a" n="0190a"/> <lb ed="B" n="0190a01"/>年（一九三〇）出版。原无题目，胡适拟题“神会 <lb ed="B" n="0190a02"/>语录”。</p></item> <lb ed="B" n="0190a03"/><item xml:id="itemB25p0190a0301"><p xml:id="pB25p0190a0301">（乙）（A）日本石井光雄影印他购藏的敦煌写本，昭和七年 <lb ed="B" n="0190a04"/>（民国廿一年，一九三二）影印二百部。原无题目， <lb ed="B" n="0190a05"/>卷前有题字一行云：“此文字欠头。後有博览道人 <lb ed="B" n="0190a06"/>寻本续之矣。”影印本题“炖煌出土神会录”。附 <lb ed="B" n="0190a07"/>有“炖煌出土神会录解说”一小册，铃木贞太郞撰。</p> <lb ed="B" n="0190a08"/><p xml:id="pB25p0190a0801">（B）铃木贞太郞公田连太郞挍订石井光雄本，昭和九 <lb ed="B" n="0190a09"/>年（民国廿三年，一九三四）排印出版，题作“炖 <lb ed="B" n="0190a10"/>煌出土<name role="" type="person">荷泽神会</name>禅师语录。”</p></item></list> <lb ed="B" n="0190a11"/><p xml:id="pB25p0190a1101">那个胡适挍写本，以下省称胡本。那个石井光雄影印本，以下省 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0191a" n="0191a"/> <lb ed="B" n="0191a01"/>称石井本。铃木公田挍订本，以下省称铃木挍石井本。</p> <lb ed="B" n="0191a02"/><p xml:id="pB25p0191a0201">那两个本子都“欠头”，都没有题目，所以我和铃木先生都 <lb ed="B" n="0191a03"/>只题作“神会语录”。去年（民国四十八年，一九五九）四月， <lb ed="B" n="0191a04"/>日本京都大学人文科学研究所的入矢義高先生写信给我，报告他 <lb ed="B" n="0191a05"/>在前两年（一九五七）发见了这个神会语录第三本，并且发见了 <lb ed="B" n="0191a06"/>神会语录原题作“南阳和尙问答杂征義”，原编集的人是刘澄。</p> <lb ed="B" n="0191a07"/><p xml:id="pB25p0191a0701">入矢義高先生的原信，我摘钞一段：</p> <lb ed="B" n="0191a08"/><p xml:id="pB25p0191a0801">近日读到先生发表在集刊廿九本的大作“新挍定的敦煌 <lb ed="B" n="0191a09"/>写本神会和尙两种”，挍定精审，整理醒目，真是不勝佩 <lb ed="B" n="0191a10"/>服。敝研究所在一九五六年由<name role="" type="person">大英博物馆</name>购到该馆所藏敦 <lb ed="B" n="0191a11"/>煌写本的全部 Microfilm。我们就组织了共同调查的一个研 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0192a" n="0192a"/> <lb ed="B" n="0192a01"/>究班，一直到现在，将那全部写本翻覆审核，前後<anchor xml:id="nkr_note_add_0192a0101" n="0192a0101"/><anchor xml:id="beg0192a0101" n="0192a0101"/>已<anchor xml:id="end0192a0101"/>有三 <lb ed="B" n="0192a02"/>次了。一九五七年，我检到 S. 6557 的时候，就发现了这也 <lb ed="B" n="0192a03"/>是一部神会语录。遽取石井本比对一过，知其内容和文章 <lb ed="B" n="0192a04"/>颇近石井本，惜尾部断残，只有石井本的三分之一。</p> <lb ed="B" n="0192a05"/><p xml:id="pB25p0192a0501">不过，最宝贵的是载在卷首的编者刘澄的一篇序。據这 <lb ed="B" n="0192a06"/>篇序，我们知道这一部语录的原名是“问答杂征義”。今按 <lb ed="B" n="0192a07"/>日本僧圆仁“入唐新求圣教目录”，有“南阳和尙问答杂義 <lb ed="B" n="0192a08"/>一卷，刘澄集”的记录，与此序合。今移录此序，用供先 <lb ed="B" n="0192a09"/>生的参考。……</p> <lb ed="B" n="0192a10"/><p xml:id="pB25p0192a1001">那时我因外科手術住在台湾大学医学院的医院裡。我收到了入矢 <lb ed="B" n="0192a11"/>先生的信，十分高兴，就回了一封信，说：</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0193a" n="0193a"/> <lb ed="B" n="0193a01"/><p xml:id="pB25p0193a0101">……S. 6557 卷子的发现，不但给神会语录添了一个可以 <lb ed="B" n="0193a02"/>资挍勘的第三本，并且确定了这部语录的编辑人与原来的 <lb ed="B" n="0193a03"/>标题。这是一擧而三得的贡献。我们研究神会的人，对先 <lb ed="B" n="0193a04"/>生都应该表示敬佩与感谢。</p> <lb ed="B" n="0193a05"/><p xml:id="pB25p0193a0501"><name role="" type="person">大英博物馆</name>所藏敦煌写本的全部 Microtilm，前承贵研究 <lb ed="B" n="0193a06"/>所的厚意，敝院历史语言研究所也购得了全部副本。我出 <lb ed="B" n="0193a07"/>医院後，当即检查 S. 6557 一挍。……</p> <lb ed="B" n="0193a08"/><p xml:id="pB25p0193a0801"> S. 6557 即是原编的 Stein 6557 号。Sir Aurel Stein（斯坦因，一 <lb ed="B" n="0193a09"/>八六二～一九四三）一九〇七年在敦煌千<persName>佛</persName>洞取去中古写本大小 <lb ed="B" n="0193a10"/>八千多件<note place="inline">其中有二十件是最古的雕刻印本</note>，全存贮在伦敦<name role="" type="person">大英博物馆</name>。 <lb ed="B" n="0193a11"/>这些文件都用 Stein 编号，正如巴黎<name role="" type="person">国家图书馆</name>藏的敦煌文件都用 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0194a" n="0194a"/> <lb ed="B" n="0194a01"/> Pelliot（伯希和）编号。<name role="" type="person">大英博物馆</name>的翟理斯先生<note place="inline">Dr. Lionel <lb ed="B" n="0194a02"/> Giles</note>费了二十多年的精力，才把这大大小小八千多件敦煌文卷 <lb ed="B" n="0194a03"/>整理完毕，编了一部“<name role="" type="person">大英博物馆</name>藏的敦煌出来的中国写本分类 <lb ed="B" n="0194a04"/>记注目录”<note place="inline">Descriptive Catalogue of the Chinese Manuscripts from <lb ed="B" n="0194a05"/> Tunhuang in the British Museum</note>，一九五七年出版。这本目录 <lb ed="B" n="0194a06"/>分五大类：第一，<persName>佛</persName>教典籍；第二，道教典籍；第三，摩尼教典 <lb ed="B" n="0194a07"/>籍；第四，俗家文件；第五，雕印文件。第一类最多，共编六千 <lb ed="B" n="0194a08"/>七百九十四号，故又分十四子目，其中第一子目为大藏经<note place="inline">翟氏 <lb ed="B" n="0194a09"/>用南条文雄的英文译本“明藏”目录作根據</note>所收的经典，<anchor xml:id="nkr_note_add_0194a0901" n="0194a0901"/><anchor xml:id="beg0194a0901" n="0194a0901"/>已<anchor xml:id="end0194a0901"/>佔四千多号 <lb ed="B" n="0194a10"/>了。因为这部目录偏重于大藏裡的经典，用经，律，论三大部的 <lb ed="B" n="0194a11"/>次序，故原编的 stein 号码须全部重编过了。S. 6557 在目录裡就改 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0195a" n="0195a"/> <lb ed="B" n="0195a01"/>编作 6065 了。翟理斯先生虽然得到了我的“神会和尙遗集”和石 <lb ed="B" n="0195a02"/>井影印的“炖煌出土神会录”<note place="inline">两书均列在目录尾页的参考书目裡</note>，但 <lb ed="B" n="0195a03"/>他幷没有认出这个残卷子是神会的语录。故 6065 号（S. 6557）的记录 <lb ed="B" n="0195a04"/>只说：“<persName>佛</persName>家教義的问答。不完。好写本。”</p> <lb ed="B" n="0195a05"/><p xml:id="pB25p0195a0501">我很佩服京都大学的学人的“共同调查的研究班”的合作精 <lb ed="B" n="0195a06"/>神。他们肯费大工夫，“将全部写本翻覆审核，前後<anchor xml:id="nkr_note_add_0195a0601" n="0195a0601"/><anchor xml:id="beg0195a0601" n="0195a0601"/>已<anchor xml:id="end0195a0601"/>有三次”， <lb ed="B" n="0195a07"/>所以入矢義高先生能在三年前（一九五七）发见这个第三本神会 <lb ed="B" n="0195a08"/>语录。这种有组织的，同力合作的研究方法最値得我们中国学人 <lb ed="B" n="0195a09"/>效法。</p> <lb ed="B" n="0195a10"/> <lb ed="B" n="0195a11"/><p xml:id="pB25p0195a1101">去年四月底我出医院後，就从历史语言研究所借出 S. 6557 影 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0196a" n="0196a"/> <lb ed="B" n="0196a01"/>印本和入矢先生在幾次通信裡提到的有关神会的其他各卷子的影 <lb ed="B" n="0196a02"/>印本，作一番初步的挍勘。七月初，我出国了，没有能够写定这 <lb ed="B" n="0196a03"/>个“不欠头”的第三本神会语录。</p> <lb ed="B" n="0196a04"/><p xml:id="pB25p0196a0401">在今年二月裡，我用胡本和石井本比勘这个 S. 6557 卷子，又 <lb ed="B" n="0196a05"/>参挍了我从前挍写的“<name role="" type="person">菩提达摩</name>南宗定是非论”<note place="inline">胡适“神会和尙 <lb ed="B" n="0196a06"/>遗集”一五九～一六七页；又一七五～一八六页；又史语所集刊廿九本，八三八 <lb ed="B" n="0196a07"/>～八五七页：以下省称“定是非论”</note>，纔知道这个伦敦卷子，除了首十 <lb ed="B" n="0196a08"/>六行又五个字之外，完全与石井本相同；而与胡本也有大部份相 <lb ed="B" n="0196a09"/>同，包括石井所无的第一章的前一段。其中胡本所无的小部份 <lb ed="B" n="0196a10"/><note place="inline">第九章与第十四章</note>都见于“定是非论”。</p> <lb ed="B" n="0196a11"/><p xml:id="pB25p0196a1101">这样挍勘之後，我决定把这个伦敦 S. 6557 卷子挍写作“神会 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0197a" n="0197a"/> <lb ed="B" n="0197a01"/>和尙语录的第三个敦煌写本”，分写作十四章，连卷首残存的刘 <lb ed="B" n="0197a02"/>澄序，共成十五大段。</p> <lb ed="B" n="0197a03"/><p xml:id="pB25p0197a0301">胡适本的目录是分章的，共分五十章。其中第六至第四十九 <lb ed="B" n="0197a04"/>章，大致等于石井本的第一至第四十四章。第四十多章，两本有 <lb ed="B" n="0197a05"/>小出入<note place="inline">如石井本第九章，第十四章，第三十四章，第四十章，胡本皆无</note>， <lb ed="B" n="0197a06"/>故只能说大致相等。胡本前面有五章，包括“荷泽和尙与拓拔开 <lb ed="B" n="0197a07"/>府书”，後面有康圆智问的很长一章，是石井本所无。康圆智问 <lb ed="B" n="0197a08"/>章之末，有一行云：</p> <lb ed="B" n="0197a09"/><p xml:id="pB25p0197a0901">“因汝所问，一切修道者同悟”。</p> <lb ed="B" n="0197a10"/><p xml:id="pB25p0197a1001">这显然是全部语录的结尾了。胡本的底本（巴黎 P.3047）在这下 <lb ed="B" n="0197a11"/>面紧接“<name role="" type="person">菩提达摩</name>南宗定是非论，幷序，独孤沛撰”，可见胡本 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0198a" n="0198a"/> <lb ed="B" n="0198a01"/>语录虽然“欠头”，幷不缺尾，原是到康圆智问一章<note place="inline">页一四八～ <lb ed="B" n="0198a02"/>一五二</note>就结束了。这是神会语录第一本的原本形态。</p> <lb ed="B" n="0198a03"/><p xml:id="pB25p0198a0301">石井本虽说是“欠头”，但这个写本是一个完整的长卷，总 <lb ed="B" n="0198a04"/>共五百零七行，首尾都有空白的纸，是一个首尾完整无缺的精美 <lb ed="B" n="0198a05"/>唐写本。此本後幅有题记两行，墨色很淡，是秃笔写的：</p> <lb ed="B" n="0198a06"/><p xml:id="pB25p0198a0601">“唐贞元八年岁在未<note place="inline">贞元七年辛未，七九一；八年壬申，岁不 <lb ed="B" n="0198a07"/>在未</note>，沙门宝珍共判官赵秀琳<note place="inline">秀字，铃木挍写作看字</note>于北 <lb ed="B" n="0198a08"/>庭奉张大夫处分，命勘讫。其年冬十月廿二日记”。</p> <lb ed="B" n="0198a09"/><p xml:id="pB25p0198a0901">石井本钞写在贞元七八年（七九一～七九二）挍勘之前，其时去 <lb ed="B" n="0198a10"/>神会之死<note place="inline">宝应元年，七六二</note>不过三十年，他的语录<anchor xml:id="nkr_note_add_0198a1001" n="0198a1001"/><anchor xml:id="beg0198a1001" n="0198a1001"/>已<anchor xml:id="end0198a1001"/>传到天山之 <lb ed="B" n="0198a11"/>北的北庭都护府<note place="inline">在今新疆孚远县</note>了；此本到如今<anchor xml:id="nkr_note_add_0198a1101" n="0198a1101"/><anchor xml:id="beg0198a1101" n="0198a1101"/>已<anchor xml:id="end0198a1101"/>一千一百六十 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0199a" n="0199a"/> <lb ed="B" n="0199a01"/>九年了，还保存原来首尾完整的状态。前面空幅有题记一行：</p> <lb ed="B" n="0199a02"/><p xml:id="pB25p0199a0201">“此文字欠头。後有博览道人，寻本续之矣”。</p> <lb ed="B" n="0199a03"/><p xml:id="pB25p0199a0301">所谓“欠头”，只是说“此文字”没有标题，可能前面还有缺失 <lb ed="B" n="0199a04"/>的部份。但我们现在看见伦敦的第三本，可以知道石井本的第一 <lb ed="B" n="0199a05"/>章正是伦敦本的第一章，差不多紧接在刘澄的序文之後。这就可 <lb ed="B" n="0199a06"/>见这个石井本原来幷不“欠头”，可能只是原来有意删去了刘澄 <lb ed="B" n="0199a07"/>的原序，又有意删去了刘澄原拟的“南阳和尙问答杂征義”的标 <lb ed="B" n="0199a08"/>题，所以就好像“欠头”了。这是神会语录第二本<note place="inline">即石井本</note>的 <lb ed="B" n="0199a09"/>原来形态。</p> <lb ed="B" n="0199a10"/><p xml:id="pB25p0199a1001">为甚么这本子删去了刘澄的原序呢？因为这本子後面<note place="inline">铃木 <lb ed="B" n="0199a11"/>挍石井本的第四十九章以下</note>有了新加的“六代大德是谁，幷叙传授所 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0200a" n="0200a"/> <lb ed="B" n="0200a01"/>由”的两千五百多字，又有了新加的“大乘顿教颂幷序”，⸺ <lb ed="B" n="0200a02"/>这篇“大乘顿教序”是一篇“我荷泽和尙”的小传，裡面<anchor xml:id="nkr_note_add_0200a0201" n="0200a0201"/><anchor xml:id="beg0200a0201" n="0200a0201"/>已<anchor xml:id="end0200a0201"/>说他 <lb ed="B" n="0200a03"/>“付心契于一人，传法灯于六祖；……慈悲心廣，汲引情深； <lb ed="B" n="0200a04"/>……明示醉人之珠，顿开贫女之藏；堕疑网者，断之以慧剑； <lb ed="B" n="0200a05"/>溺迷津者，济之以智舟：……于是省阁簪裾，里闬耆耋，得无 <lb ed="B" n="0200a06"/>所得，闻所未闻；疑达摩之再生，谓优昙之一现！……”，有了 <lb ed="B" n="0200a07"/>这样一篇新传序，所以用不著保存刘澄那篇笨拙的旧序了。</p> <lb ed="B" n="0200a08"/><p xml:id="pB25p0200a0801">为甚么要删去“南阳和尙问答杂征義”的旧题呢？天宝四年 <lb ed="B" n="0200a09"/>（七四五）以後，神会奉召到东京荷泽寺<note place="inline">荷字读去声，是负荷的荷。 <lb ed="B" n="0200a10"/>长安的荷恩寺，洛阳的荷泽寺，是同时立的</note>，“南阳和尙”<anchor xml:id="nkr_note_add_0200a1001" n="0200a1001"/><anchor xml:id="beg0200a1001" n="0200a1001"/>已<anchor xml:id="end0200a1001"/>成了“荷 <lb ed="B" n="0200a11"/>泽和尙”了。“问答杂征義”的标题也不是一个很醒目的题名， <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0201a" n="0201a"/> <lb ed="B" n="0201a01"/>故也有改题的必要。日本入唐求法的圆仁的开成三年（八三八） <lb ed="B" n="0201a02"/>目录裡，还题“南阳和尙问答杂征義”的原名。稍後入唐的圆珍 <lb ed="B" n="0201a03"/>的大中八年（八五四）十一年（八五七）目录及大中十二年（八 <lb ed="B" n="0201a04"/>五八）的总目录裡，就都改题作“南宗荷泽禅师问答杂征”了。 <lb ed="B" n="0201a05"/>圆珍此三录裡又都记有“荷泽和尙禅要一卷”。我相信“荷泽和 <lb ed="B" n="0201a06"/>尙禅要”可能就是这部神会语录新改的标题，其内容可能是和这 <lb ed="B" n="0201a07"/>个石井本完全一样的。我这个假设，将来也许有得到证实或否证 <lb ed="B" n="0201a08"/>的一天。</p> <lb ed="B" n="0201a09"/> <lb ed="B" n="0201a10"/><p xml:id="pB25p0201a1001">我现在可以依據这三个神会语录的写本的内容同异，假定这 <lb ed="B" n="0201a11"/>三本结集的先後次序大致如下：</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0202a" n="0202a"/> <lb ed="B" n="0202a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB25p0202a0101"><p xml:id="pB25p0202a0101">（A）最早结集本〇原题“南阳和尙问答杂征義”，有前唐山主 <lb ed="B" n="0202a02"/>簿刘澄序。其前面的十五段大槪近於伦敦藏的写本。其後 <lb ed="B" n="0202a03"/>半部直到结尾可能大槪近于胡适本的後半部。这个本子的 <lb ed="B" n="0202a04"/>结集是在开元二十年（七三二）神会在滑台<name role="" type="person">大雲寺</name>“为天 <lb ed="B" n="0202a05"/>下学道者辨其是非，为天下学道者定其宗旨”之後，故此 <lb ed="B" n="0202a06"/>本裡採取了“南宗定是非论”的一小部份材料。</p></item> <lb ed="B" n="0202a07"/><item xml:id="itemB25p0202a0701"><p xml:id="pB25p0202a0701">（B）神会晚年的修订本〇这个本子大致近于胡适本，其标题可 <lb ed="B" n="0202a08"/>能<anchor xml:id="nkr_note_add_0202a0801" n="0202a0801"/><anchor xml:id="beg0202a0801" n="0202a0801"/>已<anchor xml:id="end0202a0801"/>改为“南宗荷泽禅师问答杂征”了。胡本前面新加的 <lb ed="B" n="0202a09"/>材料之中，有“荷泽和尙与拓拔开府书”，是一件重要的 <lb ed="B" n="0202a10"/>文字，此书称“荷泽和尙”，故知修订<anchor xml:id="nkr_note_add_0202a1001" n="0202a1001"/><anchor xml:id="beg0202a1001" n="0202a1001"/>已<anchor xml:id="end0202a1001"/>在神会晚年。此 <lb ed="B" n="0202a11"/>本最末是康圆智问的一章，用“因汝所问，一切修道者同 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0203a" n="0203a"/> <lb ed="B" n="0203a01"/>悟”一句作结尾，显然没有残缺。其下紧接“定是非论” <lb ed="B" n="0203a02"/>的首幅，更可知语录虽有增修，还没有加上“六代大德” <lb ed="B" n="0203a03"/>的略传，也还没有换上那位不知名作者的“大乘顿教颂幷 <lb ed="B" n="0203a04"/>序”。因为後幅没有这篇“颂幷序”，故我推想此本前面 <lb ed="B" n="0203a05"/>可能还保存了刘澄的原序。此本前面有新加的材料，但中 <lb ed="B" n="0203a06"/>间也有删去的材料，如伦敦本与石井同有的第九与第十四 <lb ed="B" n="0203a07"/>章<note place="inline">都是从“定是非论”钞入的</note>都被删去了。胡本残存的第一 <lb ed="B" n="0203a08"/>章，显然也是从“定是非论”钞来的，那可能又是修订之 <lb ed="B" n="0203a09"/>後增添的了。據“定是非论”的独孤沛序，“定是非论” <lb ed="B" n="0203a10"/>有开元十八、十九、二十年幾种“不定”的本子，“後有 <lb ed="B" n="0203a11"/>‘师资血脉传’，亦在世流行”。语录的修订本好像是要 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0204a" n="0204a"/> <lb ed="B" n="0204a01"/>把这三部书分的淸楚，使他们不互相褈复。</p></item> <lb ed="B" n="0204a02"/><item xml:id="itemB25p0204a0201"><p xml:id="pB25p0204a0201">（C）神会死後的增订本〇这个本子的全部大槪近于石井本的全 <lb ed="B" n="0204a03"/>部：前面没有刘澄序，而後面有“六代大德”的略传，又 <lb ed="B" n="0204a04"/>有“大乘顿教颂幷序”。中间也有增入的材料，如石井本 <lb ed="B" n="0204a05"/>的第三十四章，三十九章，四十五章，四十六章，都是胡 <lb ed="B" n="0204a06"/>本没有的。又第四十七章，四十八章，是从“定是非论” <lb ed="B" n="0204a07"/>钞出的。第四十九章以下叙“六代大德”的两千五六百字， <lb ed="B" n="0204a08"/>可能是从神会的“师资血脉传”钞来的。“师资血脉传” <lb ed="B" n="0204a09"/>原是单行的，这个增订本好像把他钞作语录的一部份了。 <lb ed="B" n="0204a10"/>胡本把“定是非论”的幾章剔出来，而此本把那幾章幷进 <lb ed="B" n="0204a11"/>去，这是一不同。胡本显然没有採用“师资血脉传”，而 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0205a" n="0205a"/> <lb ed="B" n="0205a01"/>此本充分收入“六代大德”的师资传授，这是二不同。胡 <lb ed="B" n="0205a02"/>本没有後序，而此本最後有“大乘顿教颂序”，其实是騈 <lb ed="B" n="0205a03"/>文的神会小传，这是三不同。细看此传中说神会“在幼稚 <lb ed="B" n="0205a04"/>科，遊方访道，所遇诸山大德，问以涅槃本寂之義，皆久 <lb ed="B" n="0205a05"/>而不对，心甚异之；诣岭南，复遇漕溪尊者，作礼未讫， <lb ed="B" n="0205a06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0205a0601" n="0205a0601"/><anchor xml:id="beg0205a0601" n="0205a0601"/>已<anchor xml:id="end0205a0601"/>悟师言。……”这就接近後来传说“有一童子名神会， <lb ed="B" n="0205a07"/>年十三，自玉泉来参礼能大师”<note place="inline">通行本六祖壇经八</note>的话了。 <lb ed="B" n="0205a08"/>神会请王维作能大师碑文，其中明说“弟子曰神会，遇师 <lb ed="B" n="0205a09"/>于晚景，闻道于中年”。<note place="inline">唐文粹六十三</note>宋高僧传的神会传 <lb ed="B" n="0205a10"/>也说他“从师传授五经，克通幽赜；次寻莊老，灵府廓然； <lb ed="B" n="0205a11"/>由是于释教留神，乃无仕进之意，辞亲，于本府<note place="inline">襄阳府</note> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0206a" n="0206a"/> <lb ed="B" n="0206a01"/>国昌寺颢元法师下出家；其讽诵群经，易如反掌；全大律 <lb ed="B" n="0206a02"/>仪，匪贪讲贯。”这都不是一个“在幼稚科”的童子的行 <lb ed="B" n="0206a03"/>径。所以我说这个增订本<note place="inline">石井本</note>的语录是神会死後有人 <lb ed="B" n="0206a04"/>增订的。石井本首尾都有空白，但首尾都无标题。可能是 <lb ed="B" n="0206a05"/>这个增订本的底本还没有决定新题名的时候，就传钞流行 <lb ed="B" n="0206a06"/>了。<note place="inline">石井本不是底本，其末尾“大乘顿教颂序”把“荷泽和尙”的泽 <lb ed="B" n="0206a07"/>字钞作择字，可证这是一个传抄本。</note>也可能这就是日本圆珍和 <lb ed="B" n="0206a08"/>尙目录裡题作“荷泽和尙禅要一卷”的。</p></item></list> <lb ed="B" n="0206a09"/><p xml:id="pB25p0206a0901">这是我假定的这三个本子编集的先後次序。我们最後挍写的伦敦 <lb ed="B" n="0206a10"/>本可能是最早结集本。巴黎的本子，即胡本，可能是单独自成一 <lb ed="B" n="0206a11"/>个系统的神会晚年修订本。石井藏的敦煌卷子可能是神会死後的 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0207a" n="0207a"/> <lb ed="B" n="0207a01"/>增订本，前面四十六章可能是用那流传最廣的早年结集本作底本 <lb ed="B" n="0207a02"/>的，其後面“六代大德”以下显然是後加的。</p> <lb ed="B" n="0207a03"/> <lb ed="B" n="0207a04"/><p xml:id="pB25p0207a0401">神会和尙姓高，是襄州襄阳人。他是读了五经和老子莊子之 <lb ed="B" n="0207a05"/>後才出家的。他最初在襄阳国昌寺出家。开元八年（七二〇）， <lb ed="B" n="0207a06"/>他奉敕配住南阳<name role="" type="person">龙兴寺</name>。那时韶州的慧能和尙刚死了七年。神会 <lb ed="B" n="0207a07"/>“遇师于晚景，闻道于中年”；他到韶州参谒能大师，慧能<anchor xml:id="nkr_note_add_0207a0701" n="0207a0701"/><anchor xml:id="beg0207a0701" n="0207a0701"/>已<anchor xml:id="end0207a0701"/>老 <lb ed="B" n="0207a08"/>了，他自己也过了四十岁。慧能死在先天二年<note place="inline">七一三；十二月改开 <lb ed="B" n="0207a09"/>元元年</note>，神会<anchor xml:id="nkr_note_add_0207a0901" n="0207a0901"/><anchor xml:id="beg0207a0901" n="0207a0901"/>已<anchor xml:id="end0207a0901"/>是四十四岁了。这个中年和尙大槪受了慧能的简 <lb ed="B" n="0207a10"/>单教義的感动，故他北归後就出力宣扬他所谓“<name role="" type="person">菩提达摩</name>南宗” <lb ed="B" n="0207a11"/>的教義。</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0208a" n="0208a"/> <lb ed="B" n="0208a01"/><p xml:id="pB25p0208a0101">南阳与襄阳相去不远，都属于山南东道。神会住南阳大槪很 <lb ed="B" n="0208a02"/>长久；他在南阳时期，名誉传播很远，人称他做“南阳和尙”。 <lb ed="B" n="0208a03"/>刘澄编集的这部语录就题作“南阳和尙问答杂征義。”另有幾件 <lb ed="B" n="0208a04"/>敦煌写本题作“南阳和尙顿教解脱禅门直了性壇语。”<note place="inline">史语所集 <lb ed="B" n="0208a05"/>刊二十九本，八二七～八三六</note></p> <lb ed="B" n="0208a06"/><p xml:id="pB25p0208a0601">在语录裡，我们可以看见神会在南阳的活动。宗密说神会 <lb ed="B" n="0208a07"/>“因南阳答王赵公三车義，名渐闻于名贤”。王琚问三车，大槪在 <lb ed="B" n="0208a08"/>他任邓州刺史时。邓州即汉南阳郡，天宝元年改邓州为南阳郡。 <lb ed="B" n="0208a09"/>语录裡又有南阳太守<name role="" type="person">王弼</name>问话，又有内鄕县令张万顷问话，内鄕 <lb ed="B" n="0208a10"/>是邓州属县。语录又有“于南阳郡见侍御史王维在临湍驿中屈〔神 <lb ed="B" n="0208a11"/>会〕和尙及同寺慧澄禅师语经数日。”神会在南阳有长期的活动， <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0209a" n="0209a"/> <lb ed="B" n="0209a01"/>是无可疑的。</p> <lb ed="B" n="0209a02"/><p xml:id="pB25p0209a0201">神会配住南阳是在开元八年（七二〇）；他被兵部侍郞宋鼎 <lb ed="B" n="0209a03"/>请入东都荷泽寺，是在天宝四年（七四五）。在这二十五年之间， <lb ed="B" n="0209a04"/>他曾向北迁移。开元二十年（七三二）正月十五日，他在河南道 <lb ed="B" n="0209a05"/>滑州滑台的<name role="" type="person">大雲寺</name>设无遮大会，宣传“<name role="" type="person">菩提达摩</name>南宗”的教義， <lb ed="B" n="0209a06"/>“为天下学道者辨其是非，定其宗旨”。他又曾住过河北道邢州 <lb ed="B" n="0209a07"/>巨鏕郡的<name role="" type="person">开元寺</name>；因为<name role="" type="person">欧阳修</name>赵明诚都著录邢州有神会在天宝七 <lb ed="B" n="0209a08"/>载二月立的宋鼎撰，史唯则八分书的唐曹溪能大师碑。然而没有 <lb ed="B" n="0209a09"/>人叫他做“滑台和尙”或“邢州和尙”。人们还继续叫他“南阳 <lb ed="B" n="0209a10"/>和尙”。直到天宝四年（七四五）他到东京荷泽寺之後，人们才 <lb ed="B" n="0209a11"/>渐渐改称他“荷泽和尙”，⸺那时候，他<anchor xml:id="nkr_note_add_0209a1101" n="0209a1101"/><anchor xml:id="beg0209a1101" n="0209a1101"/>已<anchor xml:id="end0209a1101"/>是七十六岁了。他 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0210a" n="0210a"/> <lb ed="B" n="0210a01"/>在荷泽寺不过八年（七四五～七五三），就被人劾奏“聚众，疑 <lb ed="B" n="0210a02"/>萌不利”，就被贬谪到饶州戈阳了。他在贬谪中的第三年<note place="inline">天宝 <lb ed="B" n="0210a03"/>十四年，七五五</note>十一月，<name role="" type="person">安禄山</name>造反了，次年洛阳长安都失陷了， <lb ed="B" n="0210a04"/>两京的“寺宇宫观，鞠为灰烬”了。</p> <lb ed="B" n="0210a05"/><p xml:id="pB25p0210a0501">在一千二百年之後，神会当年的演说，答问，谈话，一件一 <lb ed="B" n="0210a06"/>件的从沙州敦煌的石洞裡出来，其中还有幾件保存著“南阳和尙” <lb ed="B" n="0210a07"/>的主名。</p> <lb ed="B" n="0210a08"/><p xml:id="pB25p0210a0801">这个“南阳和尙”是一个了不起的人。在三十年前，我曾这 <lb ed="B" n="0210a09"/>样介绍他：“南宗的急先锋，北宗的毁灭者，新禅学的建立者， <lb ed="B" n="0210a10"/>壇经的作者，⸺这是我们的神会。”在三十年後，我认识神会 <lb ed="B" n="0210a11"/>比较更淸楚了，我还承认他是一个了不起的人：“中国<persName>佛</persName>教史上 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0211a" n="0211a"/> <lb ed="B" n="0211a01"/>最成功的革命者，印度禅的毁灭者，中国禅的建立者，袈裟传法 <lb ed="B" n="0211a02"/>的伪史的製造者，西天二十八祖伪史的最早製造者，六祖壇经的 <lb ed="B" n="0211a03"/>最早原料的作者，用假造历史来做革命武器而有最大成功者，⸺ <lb ed="B" n="0211a04"/>这是我们的神会”。</p> <lb ed="B" n="0211a05"/><p xml:id="pB25p0211a0501">我很热诚的把这个“南阳和尙”的一点遗著整理好了，很高 <lb ed="B" n="0211a06"/>兴的奉献给我的老朋友南阳董作宾先生，祝他的六十五岁生日， <lb ed="B" n="0211a07"/>祝他至少活到同这个“南阳和尙”一样的九十三岁！</p> <lb ed="B" n="0211a08"/><p xml:id="pB25p0211a0801">民国四十九年三月十日夜，胡适</p></cb:div> <lb ed="B" n="0211a09"/> <lb ed="B" n="0211a10"/> <lb ed="B" n="0211a11"/> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0212a" n="0212a"/> <lb ed="B" n="0212a01"/> <lb ed="B" n="0212a02"/> <lb ed="B" n="0212a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二、南阳和尙问答杂征義</cb:mulu><head>二、南阳和尙问答杂征義</head><byline cb:type="collector">刘澄集</byline> <lb ed="B" n="0212a04"/> <lb ed="B" n="0212a05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">序</cb:mulu><head>〔南阳和尙问答杂征義序〕（残存後幅）</head> <lb ed="B" n="0212a06"/> <lb ed="B" n="0212a07"/><p xml:id="pB25p0212a0701">……教弥法界。南天绍其心契，东国赖为正宗。法不虚传 <lb ed="B" n="0212a08"/>必有所寄。南阳和尙，斯其盛焉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212001" n="0212001"/>。禀六代为先师，居七数 <lb ed="B" n="0212a09"/>为今教。向恋如归父母，问请淡<note place="inline">此字疑有误？</note>于王公。明镜高 <lb ed="B" n="0212a10"/>悬，鬚眉怀醜。海深不测，洪涌澄漪。宝偈妙于贯花，淸唱顿于 <lb ed="B" n="0212a11"/>圆果。贵贱虽问，记录多忘。若不集成，恐无遗简。更访得者， <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0213a" n="0213a"/> <lb ed="B" n="0213a01"/>遂缀于後。勒成一卷，名曰“问答杂征義”。但简兄弟，馀无预 <lb ed="B" n="0213a02"/>焉。</p> <lb ed="B" n="0213a03"/><p xml:id="pB25p0213a0301">前唐山主簿刘澄集<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213002" n="0213002"/></p></cb:div> <lb ed="B" n="0213a04"/> <lb ed="B" n="0213a05"/> <lb ed="B" n="0213a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">本文</cb:mulu><head>（南阳和尙问答杂征義）</head> <lb ed="B" n="0213a07"/> <lb ed="B" n="0213a08"/><p xml:id="pB25p0213a0801">〔1a〕作本法师问本有今无偈<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213003" n="0213003"/></p> <lb ed="B" n="0213a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0213a0901">问：“本有今无，本无今有。三世有法，无有是处。”<note place="inline">此 <lb ed="B" n="0213a10"/>即“本有今无偈”</note>其義云何？</p></sp> <lb ed="B" n="0213a11"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0213a1101">答曰：蒙法师问，神会于此亦疑。</p></sp></cb:dialog> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0214a" n="0214a"/> <lb ed="B" n="0214a01"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0214a0101">又问：疑是没勿？<note place="inline">是没勿＝是勿＝是物＝是没＝甚么？ 看下文 <lb ed="B" n="0214a02"/>〔8〕张燕公问一章有“问，唤作是没勿？”石井本同。胡本作“问，唤作是 <lb ed="B" n="0214a03"/>物？”</note></p></sp> <lb ed="B" n="0214a04"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0214a0401">答：自从<persName>佛</persName>法东流<anchor xml:id="nkr_note_add_0214a0401" n="0214a0401"/><anchor xml:id="beg0214a0401" n="0214a0401"/>已<anchor xml:id="end0214a0401"/>来，所有大德皆断烦恼为“本”，所以 <lb ed="B" n="0214a05"/>生疑。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0214a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0214a0601">问：據何道理，〔疑〕烦恼为“本”？<note place="inline">胡本作“據何道理， <lb ed="B" n="0214a07"/>断烦恼非本？”其底本似亦是“烦恼为本”四字，已经一位通人改过了。我以为 <lb ed="B" n="0214a08"/>不如增“疑”字。</note></p></sp> <lb ed="B" n="0214a09"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0214a0901">又答：據涅槃经第九菩萨品，<name role="" type="person">文殊师利</name>言：“纯陀心疑<persName>如来</persName> <lb ed="B" n="0214a10"/>常住，以得知见<persName>佛</persName>性力故。若见<persName>佛</persName>性而为常者，本未见时，应是 <lb ed="B" n="0214a11"/>无常。若本无常，後亦应尔。何以故？世间物本无今有，<anchor xml:id="nkr_note_add_0214a1101" n="0214a1101"/><anchor xml:id="beg0214a1101" n="0214a1101"/>已<anchor xml:id="end0214a1101"/>有还 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0215a" n="0215a"/> <lb ed="B" n="0215a01"/>无，如是等物悉皆无常。”验此经文，文殊所腾纯陀疑者，即疑 <lb ed="B" n="0215a02"/><persName>佛</persName>性非常住法，不问烦恼。何故古今大德皆断烦恼为“本”，所 <lb ed="B" n="0215a03"/>以生疑。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215004" n="0215004"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0215a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0215a0401">〔1b〕问：“本有今无偈”，其義云何？</p></sp> <lb ed="B" n="0215a05"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0215a0501">答曰：據涅槃经義，本有者，本有<persName>佛</persName>性。今无者，今无<persName>佛</persName>性。 <lb ed="B" n="0215a06"/><note place="inline">原作“本有者，本无<persName>佛</persName>性，今无<persName>佛</persName>性”。石井本同。用胡本挍改。</note></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0215a07"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0215a0701">问：既言本有<persName>佛</persName>性，何故复言今无<persName>佛</persName>性？</p></sp> <lb ed="B" n="0215a08"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0215a0801">答：言“今无<persName>佛</persName>性”者<note place="inline">言今二字，此本与胡本与石井本皆互倒， <lb ed="B" n="0215a09"/>今改正</note>，为被烦恼盖覆不见，所以言无。“本无今有”者，本无 <lb ed="B" n="0215a10"/>者，本无烦恼；今有者，今日具有。纵使恒沙大劫，烦恼亦是今 <lb ed="B" n="0215a11"/>有。<note place="inline">此下，石井本与此本有“故言”二字，依胡本删。</note>“三世有法，无 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0216a" n="0216a"/> <lb ed="B" n="0216a01"/>有是处”者，所谓<persName>佛</persName>性不继于三世。<note place="inline">三世是过去，未来，现在</note></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0216a02"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0216a0201">问：何故<persName>佛</persName>性不继三世？</p></sp> <lb ed="B" n="0216a03"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0216a0301">答：<persName>佛</persName>性体常，故非是生灭法。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0216a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0216a0401">问：是勿是生灭法？</p></sp> <lb ed="B" n="0216a05"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0216a0501">答：三世是生灭法。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0216a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0216a0601">问：<persName>佛</persName>性与烦恼俱不俱？</p></sp> <lb ed="B" n="0216a07"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0216a0701">答：俱。虽俱，生灭有来去，<persName>佛</persName>性无来去，以<persName>佛</persName>性常故，犹 <lb ed="B" n="0216a08"/><note place="inline">原作由</note>如虚空。明暗有来去，虚空无来去。以是无来去故，三 <lb ed="B" n="0216a09"/>世无有不生灭法。<note place="inline">此句三本相同，其实不可通。“无来去故”之“无” <lb ed="B" n="0216a10"/>字当是误衍，或当作“有”字。</note></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0216a11"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0216a1101">问：<persName>佛</persName>性与烦恼既俱，何故独断烦恼非本？</p></sp> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0217a" n="0217a"/> <lb ed="B" n="0217a01"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0217a0101">答：譬如金之与矿俱时而生，得遇金师，炉冶烹炼，金之与 <lb ed="B" n="0217a02"/>矿当各自别。金则百炼百精。矿若再炼，变成灰土。涅槃经云， <lb ed="B" n="0217a03"/>金者喩于法性<note place="inline">胡本与石井本皆作“<persName>佛</persName>性”</note>，矿者喩于烦恼。诸大乘 <lb ed="B" n="0217a04"/>经论具明烦恼为客尘，所以不得称之为本。若以烦恼为本，烦恼 <lb ed="B" n="0217a05"/>为是暗，如何得明？涅槃经云，只言以明破暗，不言以暗得明。 <lb ed="B" n="0217a06"/>若暗破〔明〕，即应经论自共传，经论既无，此法从何而立？若 <lb ed="B" n="0217a07"/>以烦恼为本，若将烦恼为本<note place="inline">胡本无此六字。石井本有</note>，不应断烦恼 <lb ed="B" n="0217a08"/>而求涅槃。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0217a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0217a0901">问：何故经云“不断烦恼而入涅槃”？</p></sp> <lb ed="B" n="0217a10"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0217a1001">〔答〕：计烦恼性本自无断。<note place="inline">石井本此八字属于问话，此下始 <lb ed="B" n="0217a11"/>有“答”字，而无“若”字。伦敦此本此八字也连属问话，此下有墨涂去的一个 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0218a" n="0218a"/> <lb ed="B" n="0218a01"/>字，似“若”，也似草头的“答”字。胡本此八字作“若烦恼本自无断”七字， <lb ed="B" n="0218a02"/>而下文明有“若”字，故胡适挍改上“若”字为“答”字。今参挍三本，我决 <lb ed="B" n="0218a03"/>定挍增“答”字，而以此八字属答话。</note>若指烦恼性即是涅槃，不应劝众 <lb ed="B" n="0218a04"/>生具修六波罗蜜，断一切恶，修一切善。以烦恼为本，即是〔弃〕 <lb ed="B" n="0218a05"/>本逐末。<note place="inline">原无“弃”字，作“涅”字，又点去。石井本也脱一字，铃木挍補 <lb ed="B" n="0218a06"/>“弃”字。胡本此句作“若以烦恼为本，不应弃本逐末”，此是通人臆改的了。</note> <lb ed="B" n="0218a07"/>涅槃经云：“一切众生本来涅槃，无漏智性本自具足。譬如木性 <lb ed="B" n="0218a08"/>火性俱时而生，値燧人钻摇，火之与木当时各自”。经云木者， <lb ed="B" n="0218a09"/>喩若烦恼；火者，喩如<persName>佛</persName>性。涅槃经云，〔以智火烧烦恼薪。经 <lb ed="B" n="0218a10"/>云智慧即<persName>佛</persName>性。〕<note place="inline">原脱此十四字。石井本亦脱。依胡本挍補。火上似应有 <lb ed="B" n="0218a11"/>慧字。</note>具有此文，明知烦恼非本。</p></sp></cb:dialog> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0219a" n="0219a"/> <lb ed="B" n="0219a01"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0219a0101">问曰：何故涅槃经云，⸺第十五梵行品说，⸺“本有者， <lb ed="B" n="0219a02"/>本有烦恼。今无者，今无大般涅槃。本无者，本无摩诃般若。今 <lb ed="B" n="0219a03"/>有者，今有烦恼”？</p></sp> <lb ed="B" n="0219a04"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0219a0401">答：为对五荫色身故，所以说烦恼为本。又经云：“<persName>佛</persName>言， <lb ed="B" n="0219a05"/>善男子，为化度众生故而作是说，亦为声闻辟支<persName>佛</persName>而作是说。” <lb ed="B" n="0219a06"/>又第卅六憍陈如品，梵志问<persName>佛</persName>：身与烦恼何者于先？<persName>佛</persName>言：身在 <lb ed="B" n="0219a07"/>先亦不可，烦恼在先亦不可。要于烦恼然始有身。验此经文，故 <lb ed="B" n="0219a08"/>知烦恼与身为本，非谓对<persName>佛</persName>性也。又经云：“有<persName>佛</persName>性故，得称为常。 <lb ed="B" n="0219a09"/>以常故，得称为本。”非是本无今有。第十五卷云：“<persName>佛</persName>性者， <lb ed="B" n="0219a10"/>无得无生。何以故？非色非不色，不长不短，不高不下，不生不 <lb ed="B" n="0219a11"/>灭故。以不生灭故，得称为常。以常故，得称为本”。第十九卷 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0220a" n="0220a"/> <lb ed="B" n="0220a01"/>云：“如暗室中有七宝，人亦知有<note place="inline">此本与石井本此四字作‘人亦不知 <lb ed="B" n="0220a02"/>所’，依经文改正</note>，为暗故不见。有智之人燃大明灯，持往照燎， <lb ed="B" n="0220a03"/>悉得见之。是人见此七宝，终〔不〕言今有。<note place="inline">此本与石井本皆无 <lb ed="B" n="0220a04"/>‘不’字，胡本有。</note>法性亦非今始有，以烦恼暗故不见，谓言本无 <lb ed="B" n="0220a05"/>今有。亦如盲人不见日月，得値良医疗之即便得见，谓言日月本 <lb ed="B" n="0220a06"/>无今有！以盲故不见，日月本自有之。”第廿五卷云：“一切众 <lb ed="B" n="0220a07"/>生未来之世定得阿耨〔多罗三藐三〕菩提，是名<persName>佛</persName>性。一切众生 <lb ed="B" n="0220a08"/>现在具有烦恼诸结，是故不见，谓言本无。”又第十九卷云：“有 <lb ed="B" n="0220a09"/><persName>佛</persName>无<persName>佛</persName>，性相常住。以诸众生烦恼覆故，不见涅槃，便谓为无。 <lb ed="B" n="0220a10"/>当知涅槃是常住法，非本无今有。”<persName>佛</persName>性者，非荫界入，非本无 <lb ed="B" n="0220a11"/>今有，非已有还无。从众善缘，众生得见<persName>佛</persName>性。以得见<persName>佛</persName>性故， <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0221a" n="0221a"/> <lb ed="B" n="0221a01"/>当知本自有之。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0221a02"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0221a0201">问：既言本自有之，何不自见，要藉因缘？</p></sp> <lb ed="B" n="0221a03"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0221a0301">答：犹如地下有水，若不施功掘凿，终不能得。亦如摩尼之 <lb ed="B" n="0221a04"/>宝，若不磨治，终不明净。以不明净故，谓言非宝。涅槃经云， <lb ed="B" n="0221a05"/>一切众生不因诸<persName>佛</persName>菩萨善知识指授，终不能得。若自见者，无有 <lb ed="B" n="0221a06"/>是处。以不见故，谓言本无<persName>佛</persName>性。<persName>佛</persName>性者，非本无今有也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221005" n="0221005"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0221a07"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0221a0701">2.真法师问：云何是常義？</p></sp> <lb ed="B" n="0221a08"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0221a0801">答：无常是常義。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0221a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0221a0901">问：今问常義，何故答无常是常義？</p></sp> <lb ed="B" n="0221a10"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0221a1001">答：因有无常，而始说常。若无无常，亦无常義。以是義故， <lb ed="B" n="0221a11"/>得称为常。譬如长因短生，短因长立。若其无长，短亦不立。事 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0222a" n="0222a"/> <lb ed="B" n="0222a01"/>既〔同〕故，義亦何殊？<note place="inline">此本与石井本皆作“事既故”，胡本作“事相 <lb ed="B" n="0222a02"/>因故”，今挍增“同”字，似勝于“因”字。</note>又法性体不可得，是常義。 <lb ed="B" n="0222a03"/>又虚空亦是常義。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0222a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0222a0401">〔问：何故虚空是常義？〕<note place="inline">此本与石井本均脱此八字，依胡本補。</note></p></sp> <lb ed="B" n="0222a05"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0222a0501">答：虚空无大小，亦无中边，是故称为常義。<note place="inline">虚空下，此本 <lb ed="B" n="0222a06"/>与石井本皆有“以”字，胡本无。</note>谓法性体不可得，是〔不〕有。能 <lb ed="B" n="0222a07"/>见不可得体，湛然常寂，〔是不无〕，是为常義。若准有无而论， <lb ed="B" n="0222a08"/>则如是。若约法性体中，〔于无〕亦不无，于有〔亦不有〕，恒 <lb ed="B" n="0222a09"/>沙功德本自其足：此是常義。<note place="inline">以上所補的脱文，皆依胡本補。石井本 <lb ed="B" n="0222a10"/>脱文与此本同。</note>又不大不小是常義，谓虚空无大，不可言其大； <lb ed="B" n="0222a11"/>虚空无小，不可言其小。今言大者，小家之大；今言其小者，乃 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0223a" n="0223a"/> <lb ed="B" n="0223a01"/>是大家之小。此于未了人，则以常无常而论。若约法性理<note place="inline">三本 <lb ed="B" n="0223a02"/>皆作理，似当作体</note>，亦无常，亦无无常。以无无常故，得称为常。 <lb ed="B" n="0223a03"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0223006" n="0223006"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0223a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0223a0401">3.户部尙书王赵公以偈问三车義：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223007" n="0223007"/></p> <lb ed="B" n="0223a05"/><lg type="regular" xml:id="lgB25p0223a0501"><l>宅中无三车。露地唯得一。</l> <lb ed="B" n="0223a06"/><l>不知何所用，而说此三车？</l></lg></sp> <lb ed="B" n="0223a07"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0223a0701">答曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgB25p0223a0703" cb:place="inline"><l>三车在门外，说即在宅中。</l> <lb ed="B" n="0223a08"/><l>诸子闻说时，<anchor xml:id="nkr_note_add_0223a0801" n="0223a0801"/><anchor xml:id="beg0223a0801" n="0223a0801"/>已<anchor xml:id="end0223a0801"/>得三车讫。</l></lg></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0223a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0223a0901">又问：</p><lg type="regular" xml:id="lgB25p0223a0903" cb:place="inline"><l>今者在门外，先是乘车出。</l> <lb ed="B" n="0223a10"/><l>宅中既得车，出外何须索？</l></lg></sp> <lb ed="B" n="0223a11"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0223a1101">答：</p><lg type="regular" xml:id="lgB25p0223a1102" cb:place="inline"><l>诸子虽得讫，不知车是车。</l> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0224a" n="0224a"/> <lb ed="B" n="0224a01"/><l>既不自证知，所以门外索。</l></lg></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0224a02"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0224a0201">问：何处有人得道果，岂不自知乎？</p></sp> <lb ed="B" n="0224a03"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0224a0301">答：下文自证，所得功德仍不自觉知。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0224a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0224a0401">问：</p><lg type="regular" xml:id="lgB25p0224a0402" cb:place="inline"><l>诸子不自知，容可门外索。</l> <lb ed="B" n="0224a05"/><l>父应知子得，何须更与车？</l></lg></sp> <lb ed="B" n="0224a06"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0224a0601">答：</p><lg type="regular" xml:id="lgB25p0224a0602" cb:place="inline"><l>诸子不自知，所以门外索。</l> <lb ed="B" n="0224a07"/><l>长者今与车，还是先与者。</l></lg></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0224a08"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0224a0801">问：</p><lg type="regular" xml:id="lgB25p0224a0802" cb:place="inline"><l>三车本无实，所说乃权宜。</l> <lb ed="B" n="0224a09"/><l>与者是旧车，那应得假物？</l></lg></sp> <lb ed="B" n="0224a10"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0224a1001">答：</p><lg type="regular" xml:id="lgB25p0224a1002" cb:place="inline"><l>长者意在一，方便权说三。</l> <lb ed="B" n="0224a11"/><l>前者说三车，三车本是一。</l></lg></sp></cb:dialog> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0225a" n="0225a"/> <lb ed="B" n="0225a01"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0225a0101">问：</p><lg type="regular" xml:id="lgB25p0225a0102" cb:place="inline"><l>一车能作三，三车能作一。</l> <lb ed="B" n="0225a02"/><l>何不元说一，辛苦说三车？</l></lg></sp> <lb ed="B" n="0225a03"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0225a0301">答：</p><lg type="regular" xml:id="lgB25p0225a0302" cb:place="inline"><l>若为迷人说，三便作三车。</l> <lb ed="B" n="0225a04"/><l>若约悟人解，即三便是一。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225008" n="0225008"/></l></lg></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0225a05"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0225a0501">4.崔齐公<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225009" n="0225009"/>问：禅师坐禅，一定以後，得幾时出定？</p></sp> <lb ed="B" n="0225a06"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0225a0601">答曰：神无方所，有何定乎？</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0225a07"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0225a0701">又问：既言无定，何名用心？</p></sp> <lb ed="B" n="0225a08"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0225a0801">答曰：我今定尙不立，谁道用心？</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0225a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0225a0901">问：心定俱无，若为得道？<note place="inline">若为＝那么？<name role="" type="person">柳宗元</name>诗：“若为化得 <lb ed="B" n="0225a10"/>身千亿，散上峰头望故鄕？”</note></p></sp> <lb ed="B" n="0225a11"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0225a1101">答曰：道只没道，亦无若为道？<note place="inline">只没＝这么</note></p></sp></cb:dialog> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0226a" n="0226a"/> <lb ed="B" n="0226a01"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0226a0101">问：既无“若为道”，何处得“只没道”？</p></sp> <lb ed="B" n="0226a02"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0226a0201">答：今言“只没道”，为有“若为道”。若言无“若为”， <lb ed="B" n="0226a03"/>“只没”亦不存。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0226010" n="0226010"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0226a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0226a0401">5.庐山〔简〕法师问：何者是中道義？<note place="inline">石井本也脱“简”字， <lb ed="B" n="0226a05"/>依胡本補。</note></p></sp> <lb ed="B" n="0226a06"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0226a0601">答曰：边義即是。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0226a07"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0226a0701">问：今问中道義，何故答边義是？</p></sp> <lb ed="B" n="0226a08"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0226a0801">答曰：今言中道者，要因边義立。若其不立边，中道亦不立。 <lb ed="B" n="0226a09"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0226011" n="0226011"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0226a10"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0226a1001">6.礼部侍郞苏晋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0226012" n="0226012"/>问：何者是大乘？何者是最上乘？</p></sp> <lb ed="B" n="0226a11"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0226a1101">答：菩萨即大乘。<persName>佛</persName>即最上乘。</p></sp></cb:dialog> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0227a" n="0227a"/> <lb ed="B" n="0227a01"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0227a0101">问曰：大乘最上乘有何差别？</p></sp> <lb ed="B" n="0227a02"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0227a0201">答曰：言大乘者，如菩萨行“檀波罗蜜”，观三事体空，乃 <lb ed="B" n="0227a03"/>至六波罗蜜亦复如是<note place="inline">六，胡本作五，石井本作六</note>，故名大乘。最上 <lb ed="B" n="0227a04"/>乘者，但见本自性空寂，即知三事本来自性空，更不复起观。乃 <lb ed="B" n="0227a05"/>至六度亦然。<note place="inline">六度即六波罗蜜，此本与石井本作亦度，胡本作六尘。</note> <lb ed="B" n="0227a06"/>是名最上乘。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0227a07"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0227a0701">又问：假缘起否？</p></sp> <lb ed="B" n="0227a08"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0227a0801">答曰：此中不立缘起。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0227a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0227a0901">问：若无缘起，云何得知？</p></sp> <lb ed="B" n="0227a10"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0227a1001">答：本空寂体上自有般若智能知，不假缘起。若立缘起，即 <lb ed="B" n="0227a11"/>有次第。</p></sp></cb:dialog> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0228a" n="0228a"/> <lb ed="B" n="0228a01"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0228a0101">〔问：然则更不假修一切行耶？〕</p></sp> <lb ed="B" n="0228a02"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0228a0201">〔答：若得如此见者，万行具备。〕<note place="inline">胡本有此问答。此本与石 <lb ed="B" n="0228a03"/>井本俱脱。</note></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0228a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0228a0401">又问：见此性人，若起无明，成业结否？</p></sp> <lb ed="B" n="0228a05"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0228a0501">答：虽有无明，不成业结。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0228a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0228a0601">问：何得不成？</p></sp> <lb ed="B" n="0228a07"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0228a0701">答：但见本性体不可得，即业结本自不生。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228013" n="0228013"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0228a08"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0228a0801">7.润州刺史李峻<note place="inline">胡本无此六字，故此章误连上章为一章。此本与石井 <lb ed="B" n="0228a09"/>本有六字</note> 曰：见有一山僧礼拜嵩山安禅师，师言“趁粥道人！” <lb ed="B" n="0228a10"/>又一授记寺僧礼拜安禅师，师言“惜粥道人！”<note place="inline">此本与石井本皆作 <lb ed="B" n="0228a11"/>“措粥道人”，今从胡本。</note>问：此二若为？</p></sp> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0229a" n="0229a"/> <lb ed="B" n="0229a01"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0229a0101">答：此二俱遣。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0229a02"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0229a0201">问：作没生遣？</p></sp> <lb ed="B" n="0229a03"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0229a0301">答：但離即遣。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0229a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0229a0401">问：作没生離？</p></sp> <lb ed="B" n="0229a05"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0229a0501">答：我今只没離，无作没生離。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0229a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0229a0601">问：为复心離？为是眼離？</p></sp> <lb ed="B" n="0229a07"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0229a0701">答：今只没離，亦无心眼離。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0229a08"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0229a0801">问：心眼俱不见，应是盲人？</p></sp> <lb ed="B" n="0229a09"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0229a0901">答：自是盲者唱盲。他家见者自不盲。经云，是盲者过，非 <lb ed="B" n="0229a10"/>日月过。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229014" n="0229014"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0229a11"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0229a1101">8.张燕公<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229015" n="0229015"/>问：禅师日常说无念法，劝人修学，未审 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0230a" n="0230a"/> <lb ed="B" n="0230a01"/>无念法有无？</p></sp> <lb ed="B" n="0230a02"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0230a0201">答曰：无念法不言有，不言无。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0230a03"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0230a0301">问：何故无念不言有无？</p></sp> <lb ed="B" n="0230a04"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0230a0401">答：若言其有者，即不同世有。若言其无者，即不同世无。 <lb ed="B" n="0230a05"/>是以无念不同有无。<note place="inline">石井本同。胡本作“言其有者，即同世有；言其无 <lb ed="B" n="0230a06"/>者，即同世无。是以无念不同有无。”此可见胡本的底本是曾经一位通人改削过 <lb ed="B" n="0230a07"/>的本子，改“不同”为“同”，意義似勝。</note></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0230a08"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0230a0801">问：唤作是没勿？<note place="inline">胡本作“唤作是物？”</note></p></sp> <lb ed="B" n="0230a09"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0230a0901">答：不唤作〔是〕勿。<note place="inline">胡本作“不唤作是物”。</note></p></sp> <lb ed="B" n="0230a10"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0230a1001">问：作勿生是？<note place="inline">此本与石井本作“异没时作物生？”今用胡本。</note></p></sp> <lb ed="B" n="0230a11"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0230a1101">答：亦不作勿生。<note place="inline">此本与石井本作“亦不作一物”。今用胡本。作 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0231a" n="0231a"/> <lb ed="B" n="0231a01"/>勿生＝怎么生？</note>是以无念不可说。今言说者，为对问故。若不对 <lb ed="B" n="0231a02"/>问，终无言说。譬如明镜，若不对像，镜中终不现像。今言现像 <lb ed="B" n="0231a03"/>者，为对物故，所以现像。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0231a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0231a0401">问：若不对像，照不照？<note place="inline">此七字，胡本作“不对像照”四字，疑 <lb ed="B" n="0231a05"/>原作“不对像照不？”。</note></p></sp> <lb ed="B" n="0231a06"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0231a0601">答：今言照者，不言对与不对，俱常照。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0231a07"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0231a0701">问：既无形像，复无言说，一切有无皆不可立，今言照者， <lb ed="B" n="0231a08"/>复是何照？</p></sp> <lb ed="B" n="0231a09"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0231a0901">答：今言照者，以镜明故，有自性照；以众生心净故，自然 <lb ed="B" n="0231a10"/>有大智慧光照无馀世界。<note place="inline">“有自性照”，胡本作“有此性”。“以众生 <lb ed="B" n="0231a11"/>心净故”，此本与石井本皆作“以若以众生心净”，胡本不误。今参酌三本，挍 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0232a" n="0232a"/> <lb ed="B" n="0232a01"/>正可读。</note></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0232a02"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0232a0201">问：既如此，作没生时得？</p></sp> <lb ed="B" n="0232a03"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0232a0301">答：但见无。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0232a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0232a0401">问：既无，见是物？<note place="inline">是物＝甚么？</note></p></sp> <lb ed="B" n="0232a05"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0232a0501">答：虽见，不唤作是物？</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0232a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0232a0601">问：既不唤作是物，何名为见？</p></sp> <lb ed="B" n="0232a07"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0232a0701">答：见无物即是真见常见。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232016" n="0232016"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0232a08"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0232a0801">9.和尙<note place="inline">即神会和尙</note>问远法师<note place="inline">即“<name role="" type="person">菩提达摩</name>南宗定是非论”裡面 <lb ed="B" n="0232a09"/>唱配角的崇远法师</note>言：“曾讲大般涅槃经不？”</p></sp> <lb ed="B" n="0232a10"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0232a1001">远法师言：讲大般涅槃经数十遍。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0232a11"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0232a1101">和尙又言：一切大小乘经论说，众生不解脱者，为缘有生灭 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0233a" n="0233a"/> <lb ed="B" n="0233a01"/>二心。涅槃经云：</p> <lb ed="B" n="0233a02"/><lg type="regular" xml:id="lgB25p0233a0201"><l>诸行无常，是生灭法。</l> <lb ed="B" n="0233a03"/><l>生灭灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0233a0301" n="0233a0301"/><anchor xml:id="beg0233a0301" n="0233a0301"/>已<anchor xml:id="end0233a0301"/>，寂灭为乐。</l></lg> <lb ed="B" n="0233a04"/><p xml:id="pB25p0233a0401">未审生之与灭可灭不可灭？为是将生灭灭？为是将灭灭生？为是 <lb ed="B" n="0233a05"/>生能自灭生？为是灭能自灭灭？请法师一一具答。<note place="inline">此节文字，此 <lb ed="B" n="0233a06"/>本与石井本相同，皆错误不可读。用巴黎 P. 2045 号卷子挍正。</note></p></sp> <lb ed="B" n="0233a07"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0233a0701">远法师言：亦见诸经论作如此说：<note place="inline">见字上，此本衍“不”字， <lb ed="B" n="0233a08"/>石井本与 P. 2045 皆无。</note>至于此義，实不能了。禅师若了此義，请 <lb ed="B" n="0233a09"/>为众说。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0233a10"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0233a1001">和尙言：不辞为说，恐无解者。</p></sp> <lb ed="B" n="0233a11"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0233a1101">法师言：道俗有一万馀人，可无一人能解？</p></sp></cb:dialog> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0234a" n="0234a"/> <lb ed="B" n="0234a01"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0234a0101">和尙言：看见不见。</p></sp> <lb ed="B" n="0234a02"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0234a0201">法师言：见是没？</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0234a03"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0234a0301">和尙言：果然不见。</p></sp> <lb ed="B" n="0234a04"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0234a0401">法师既得此语，结舌无对。非论一己屈词，抑亦诸徒失志。 <lb ed="B" n="0234a05"/>勝负既分，道俗嗟散。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234017" n="0234017"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0234a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0234a0601">10.上和问澄禅师修何法而得见性？</p></sp> <lb ed="B" n="0234a07"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0234a0701">澄禅师答曰：先须学坐修定。得定<anchor xml:id="nkr_note_add_0234a0701" n="0234a0701"/><anchor xml:id="beg0234a0701" n="0234a0701"/>已<anchor xml:id="end0234a0701"/>後，因定发慧，〔以智 <lb ed="B" n="0234a08"/>慧〕故，即得见性。<note place="inline">用石井本及胡本補三字</note></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0234a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0234a0901">问曰：修定之时，岂不要须作意不？</p></sp> <lb ed="B" n="0234a10"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0234a1001">答言：是。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0234a11"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0234a1101">〔问：〕既是作意，即是识定，若为得见性？</p></sp> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0235a" n="0235a"/> <lb ed="B" n="0235a01"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0235a0101">答：今言见性者，要须修定。若不修定，若为见性？</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0235a02"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0235a0201">问曰：今修定者，原是妄心。〔妄〕心修定，如何得定？</p></sp> <lb ed="B" n="0235a03"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0235a0301">答曰：今修定得定者自有内外照。以内外照故，得见净。以 <lb ed="B" n="0235a04"/>心净故，即是见性。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0235a05"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0235a0501">问曰：今言见性者，性无内外。若言因内外照故，原是妄心， <lb ed="B" n="0235a06"/>苦为见性？</p></sp> <lb ed="B" n="0235a07"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0235a0701">经云：</p> <lb ed="B" n="0235a08"/><lg xml:id="lgB25p0235a0801"><l>若学诸三昧，是动非坐禅。<note place="inline">三昧 samādhi，即禅定。</note></l> <lb ed="B" n="0235a09"/><l>心随境界流，云何名为定？</l></lg> <lb ed="B" n="0235a10"/><p xml:id="pB25p0235a1001">若指此定为是者，维摩诘即不应诃舍利弗宴坐也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235018" n="0235018"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0235a11"/><p xml:id="pB25p0235a1101">11.和尙问诸学道者：今言用心者，为是作意，不作意？若不 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0236a" n="0236a"/> <lb ed="B" n="0236a01"/>作意，即是聋俗无别。若言作意，即是有所得。有所得者，即是 <lb ed="B" n="0236a02"/>繫缚，何由可得解脱？声闻修空住空，即被空缚。修定住定，即 <lb ed="B" n="0236a03"/>被定缚。修静住静，即被静缚。修寂住寂，即被寂缚。是故般若 <lb ed="B" n="0236a04"/>经云：若取法相，即著我，人，众生，寿者。维摩经云：调伏心 <lb ed="B" n="0236a05"/>者，是声闻法。不调伏心者，是愚人法。仁者用心是调伏，何名 <lb ed="B" n="0236a06"/>解脱？须陀洹亦调伏，斯陀含亦调伏，阿那含，阿罗汉亦调伏。 <lb ed="B" n="0236a07"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0236019" n="0236019"/>非想定及非非想定亦调伏。四禅亦调伏。四圣三贤幷皆 <lb ed="B" n="0236a08"/>调伏。若为鉴别？若如此定者，幷未是真解脱法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236020" n="0236020"/>。</p> <lb ed="B" n="0236a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0236a0901">12.神足师问：真如之体，以是本心，复无靑黄之相，如何可 <lb ed="B" n="0236a10"/>识？</p></sp> <lb ed="B" n="0236a11"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0236a1101">答：我心本空寂，不觉妄念起。若觉妄念者，觉妄自俱灭。 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0237a" n="0237a"/> <lb ed="B" n="0237a01"/>此即识心者也。<note place="inline">三个“妄”字此本与石井本皆作“忘”，胡本作“妄”。 <lb ed="B" n="0237a02"/>胡本无“也”字。</note></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0237a03"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0237a0301">问：虽有觉照，还同生灭。今说何法，得不生灭？</p></sp> <lb ed="B" n="0237a04"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0237a0401">答：只由心起故，遂有生灭。若也起心既灭，即生灭自除， <lb ed="B" n="0237a05"/>无相可得，假说觉照。觉照既灭，生灭自无，即不生灭。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237021" n="0237021"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0237a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pB25p0237a0601">13.崇远法师问：云何为空？若道有空，还同质碍。若说无空， <lb ed="B" n="0237a07"/>即何所皈依？</p></sp> <lb ed="B" n="0237a08"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pB25p0237a0801">答曰：只为未见性，是以说空。若见本性，空亦不有。如此 <lb ed="B" n="0237a09"/>见者，是名皈依。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237022" n="0237022"/></p></sp></cb:dialog> <lb ed="B" n="0237a10"/><p xml:id="pB25p0237a1001">14.和尙告诸知识：若欲得了达甚深法界，直入一行三昧者， <lb ed="B" n="0237a11"/>先须诵诗金刚般若波罗蜜经，修学般若波罗蜜。金刚般若波罗蜜 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0238a" n="0238a"/> <lb ed="B" n="0238a01"/>经云：〔须菩提，若人以满无量阿僧祇世界七宝，持用佈施，〕 <lb ed="B" n="0238a02"/>若有善男子，善女人，发菩萨心者，诵持此经，为人演说，其福 <lb ed="B" n="0238a03"/>勝彼。云何为人演说？不取于相。〔云何不取于相？所谓如如。 <lb ed="B" n="0238a04"/>云何如如？所谓无念。云何无念？所谓不念有无，不念善恶，不 <lb ed="B" n="0238a05"/>念有边际无边际，不念有限量无限量。不念菩提，不以菩提为念。 <lb ed="B" n="0238a06"/>不念涅槃，不以涅槃的念。是为无念。是无念者，即是般若波罗 <lb ed="B" n="0238a07"/>蜜。般若波罗蜜者，即是一行三昧。〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238023" n="0238023"/></p></cb:div></cb:div> <lb ed="B" n="0238a08"/> <lb ed="B" n="0238a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三、神会和尙的五更转曲子</cb:mulu><head>三、神会和尙的五更转曲子</head> <lb ed="B" n="0238a10"/> <lb ed="B" n="0238a11"/><p xml:id="pB25p0238a1101">巴黎<name role="" type="person">国家图书馆</name>藏的 P. 2045 长卷上有四个文件：第一是“菩 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0239a" n="0239a"/> <lb ed="B" n="0239a01"/>提达摩南宗定是非论”，第二是“南阳和尙顿教解脱禅门直了性 <lb ed="B" n="0239a02"/>壇语”，第三是“南宗定邪正五更转”曲子，第四是一首五言律 <lb ed="B" n="0239a03"/>诗。前年我写定“南阳和尙壇语”<note place="inline">史语所集刊二十九本，八二七～八三 <lb ed="B" n="0239a04"/>六页</note>的时候，曾把那两件韵文收作“附录”，我还说，五更转的 <lb ed="B" n="0239a05"/>主旨，如第三更讥笑“处山谷，住禅林，入空定，便凝心，一坐 <lb ed="B" n="0239a06"/>还同八万劫，只为担麻不重金”等等，都是“壇语”裡的主要思 <lb ed="B" n="0239a07"/>想，所以我倾向于承认那两篇韵文也是神会的作品。<note place="inline">集刊二十九 <lb ed="B" n="0239a08"/>本，八三六～八三八页</note></p> <lb ed="B" n="0239a09"/><p xml:id="pB25p0239a0901">我挍写那个卷子的时候，我还在纽约，没有機会检查 DrḶionel <lb ed="B" n="0239a10"/> Giles 的“分类记注目录”裡记出<name role="" type="person">大英博物馆</name>藏的幾个“五更转” <lb ed="B" n="0239a11"/>的本子。去年入矢義高先生写信给我，也提到伦敦的幾本五更转， <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0240a" n="0240a"/> <lb ed="B" n="0240a01"/>他特别提到：</p> <lb ed="B" n="0240a02"/><p xml:id="pB25p0240a0201">“另有题‘荷泽和尙五更转’者（S. 6103 的後幅），祇 <lb ed="B" n="0240a03"/>存一更至三更，共三章，其文全异，但是句格则与此 <lb ed="B" n="0240a04"/>（P. 2045）全同。窃意此亦可备神会和尙遗著之一罢？原题‘荷 <lb ed="B" n="0240a05"/>泽和尙五更转’，其‘泽’字与‘和’字之间，用朱笔旁 <lb ed="B" n="0240a06"/>写著‘寺’字，又‘五更’两字之右旁，朱笔写著‘神会’ <lb ed="B" n="0240a07"/>两字，可算作一证。”</p> <lb ed="B" n="0240a08"/><p xml:id="pB25p0240a0801">我很高兴的报告入矢先生：伦敦的 S. 6103 残纸和 S. 2679 残纸 <lb ed="B" n="0240a09"/>原来是一张纸撕断了的，这两块残纸上写的两首五更转，是同一 <lb ed="B" n="0240a10"/>个钞手的笔迹，内容也正相衔接。两块残纸合成了一块，我们就 <lb ed="B" n="0240a11"/>有了两首“荷泽寺神会和尙五更转”了！前一首确是“其文全异”， <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0241a" n="0241a"/> <lb ed="B" n="0241a01"/>但後一首即是我前年挍写的一首。这两块烂纸的幷合，不但证实 <lb ed="B" n="0241a02"/>了我前年挍写的五更转确是神会作的，并且给我们确定了这两首 <lb ed="B" n="0241a03"/>曲子都应该收在“神会和尙遗著”裡。</p> <lb ed="B" n="0241a04"/><p xml:id="pB25p0241a0401">我们的南阳董彦老向来留心搜集民间的歌唱；他早年编的“看 <lb ed="B" n="0241a05"/>见她”专刊，是指示一个新方法的中国民歌集。我把一千二百年 <lb ed="B" n="0241a06"/>前这位南阳和尙编唱的两隻俗曲也献给我们的“南阳老道”。这 <lb ed="B" n="0241a07"/>两支曲子的词都不算美，但这个五更调唱起来必是很哀婉动人的。 <lb ed="B" n="0241a08"/>请彦老想想，您在南阳做孩子的时候，曾听见过这样调子的民歌 <lb ed="B" n="0241a09"/>吗？</p> <lb ed="B" n="0241a10"/><p xml:id="pB25p0241a1001">一九六〇、三、十六（彦老生日的前三天）</p> <lb ed="B" n="0241a11"/><p xml:id="pB25p0241a1101">胡适记，在南港。</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0242a" n="0242a"/> <lb ed="B" n="0242a01"/> <lb ed="B" n="0242a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（一）荷泽寺神会和尙五更转两首</cb:mulu><head>（一）荷泽寺神会和尙五更转两首</head> <lb ed="B" n="0242a03"/> <lb ed="B" n="0242a04"/><p xml:id="pB25p0242a0401">伦敦<name role="" type="person">大英博物馆</name> S. 6103 残卷，只剩一张不满十英寸宽，十 <lb ed="B" n="0242a05"/>六英寸长的破纸了；前半张只剩小半块，钞的是一些有韵的 <lb ed="B" n="0242a06"/>格言，如“莫<g ref="#CB04165">嬾</g>堕<note place="inline">惰</note>，勤自课”之类。後半张还剩九行， <lb ed="B" n="0242a07"/>字体秀挺，首行题“荷泽和尙五更转”七字，墨色深黑；右 <lb ed="B" n="0242a08"/>旁有朱笔加的“寺神会”三字，这题目就成了“荷泽寺神会 <lb ed="B" n="0242a09"/>和尙五更转”十个字了。这首五更转只剩了前三更，到“四 <lb ed="B" n="0242a10"/>更兰”，底下就撕掉了。但我看到同馆裡 S. 2679 残卷，其前 <lb ed="B" n="0242a11"/>面十八行的字体与 S. 6103 後半的九行的字体相同，分明是一 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0243a" n="0243a"/> <lb ed="B" n="0243a01"/>个人写的。最巧的是 S. 2679 残卷十八行写的也是五更转：先 <lb ed="B" n="0243a02"/>是小半首五更转，接著是一首全的五更转。那小半首只剩第 <lb ed="B" n="0243a03"/>四更的第三句以下，正接上 S. 6103 卷的“四更兰”的残曲。 <lb ed="B" n="0243a04"/>我把这两个残卷合幷挍写，就得到了两首“荷泽寺神会和尙 <lb ed="B" n="0243a05"/>五更转。”两首之中，第二首就是我前年承认“也是神会和 <lb ed="B" n="0243a06"/>尙的作品”，写作“南阳和尙……壇语”的附录的。此残 <lb ed="B" n="0243a07"/>卷明题作“荷泽和尙五更转”，我前年的假设可算是得到证 <lb ed="B" n="0243a08"/>实了。但第一首是不是神会的作品呢？第一首有“莫作意， <lb ed="B" n="0243a09"/>勿凝心”，“何劳端坐作工夫”的话，颇像神会的思想。但 <lb ed="B" n="0243a10"/>这一首的文字实在太壞，思想也不淸楚，如“涅槃城裡见真 <lb ed="B" n="0243a11"/>如”，成甚么话！“了见馨香无去来”，成甚么话！“黑白见 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0244a" n="0244a"/> <lb ed="B" n="0244a01"/>知而不染，遮莫靑黄寂不论”，成甚么话！故我的第一个感 <lb ed="B" n="0244a02"/>想是不愿意承认这首五更转是神会作的。但我後来平心想想： <lb ed="B" n="0244a03"/>我们不可把神会看的太高了；那两首五更转都不过是两件宣 <lb ed="B" n="0244a04"/>传文字，宣传的不过是“念不起，更无馀”；“莫作意，勿 <lb ed="B" n="0244a05"/>凝心”；“何劳端坐作工夫”……不过这幾个很简单的 <lb ed="B" n="0244a06"/>革命口号而已。把这幾个简单思想装进一隻流行的俗曲调子 <lb ed="B" n="0244a07"/>裡去，那是不容易的工作，结果就不得不加上许多<persName>佛</persName>教烂调 <lb ed="B" n="0244a08"/>来做凑调凑韵的字句了。第一首裡确然有很不通的凑句，然 <lb ed="B" n="0244a09"/>而第二首裡又何尝没有！试看“迷则真如是妄想，悟则妄想 <lb ed="B" n="0244a10"/>是真如”，成甚么话！“<persName>如来</persName>智慧本幽深，唯<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>乃能见， <lb ed="B" n="0244a11"/>声闻缘觉不知音”，这还不是凑韵的凑句吗？所以我的结论 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0245a" n="0245a"/> <lb ed="B" n="0245a01"/>是：这两首五更转都是神会和尙宣传革命的曲子，虽然没有 <lb ed="B" n="0245a02"/>文学的價値，在当时大槪颇有宣传的作用。其中第二首流行 <lb ed="B" n="0245a03"/>更廣，现存的大约有八九件敦煌写本。第一首的文字技術太 <lb ed="B" n="0245a04"/>差了，好像就被淘汰了，只剩这一本偶然保存下来，使我们 <lb ed="B" n="0245a05"/>知道“荷泽和尙五更转”原是两首。</p> <lb ed="B" n="0245a06"/><p xml:id="pB25p0245a0601">五更转第二首有“一坐还同八万劫，只为担麻不重金”的 <lb ed="B" n="0245a07"/>话。巴黎 P. 2045 卷子此首五更转之後，有五言诗一首<note place="inline">集刊二十九 <lb ed="B" n="0245a08"/>本，八三八页</note>，也有“为报担麻者，如何不重金”之句。担麻 <lb ed="B" n="0245a09"/>不重金的故事见于长阿含经卷七“蔽宿经”。</p> <lb ed="B" n="0245a10"/><p xml:id="pB25p0245a1001">一九六〇、三、十四夜，胡适。</p> <lb ed="B" n="0245a11"/> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0246a" n="0246a"/> <lb ed="B" n="0246a01"/><p cb:type="head3" xml:id="pB25p0246a0101">〔第一首〕</p> <lb ed="B" n="0246a02"/> <lb ed="B" n="0246a03"/><lg xml:id="lgB25p0246a0301"><l>一更初。涅槃城裡见真如。妄想是空非有实，不言未有不言 <lb ed="B" n="0246a04"/>无。非垢净，離空虚。莫作意，入无馀。了性即知当解脱，何劳 <lb ed="B" n="0246a05"/>端坐作工夫？</l> <lb ed="B" n="0246a06"/><l>二更催。知心无念是<persName>如来</persName>。妄相是空非有实，□□山上不劳 <lb ed="B" n="0246a07"/>梯。顿见竟，<persName>佛</persName>门开。寂灭乐，是菩提。□□□灯恒普照，了见 <lb ed="B" n="0246a08"/>馨香无去来。</l> <lb ed="B" n="0246a09"/><l>三更深。无生□□坐禅林。内外中间无处所，魔军自灭不来 <lb ed="B" n="0246a10"/>侵。莫作意，勿凝心。住自在，離思寻。般若本来无处所，作意 <lb ed="B" n="0246a11"/>何时悟法音？</l> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0247a" n="0247a"/> <lb ed="B" n="0247a01"/><l>四更兰。□□□□□□□。□□<note place="inline">以上挍写 S. 6103 残卷。以下挍 <lb ed="B" n="0247a02"/>写 S. 2679 残卷。</note>共传无作法，愚人造化数□般。寻不见，难 <lb ed="B" n="0247a03"/>□难。□□□，本来禅。若悟刹那应即见，迷时纍劫暗中看。</l> <lb ed="B" n="0247a04"/><l>五更分。净体犹<note place="inline">由</note>来无我人。黑白见知而不染，遮莫靑 <lb ed="B" n="0247a05"/>黄寂不论。了了见，的知真。随无相，離缘因。一切时中常解脱， <lb ed="B" n="0247a06"/>共俗和光不染尘。</l></lg> <lb ed="B" n="0247a07"/> <lb ed="B" n="0247a08"/><p cb:type="head3" xml:id="pB25p0247a0801">〔第二首〕</p> <lb ed="B" n="0247a09"/><lg xml:id="lgB25p0247a0901"><l>一更初。妄想真如不异居。迷即真如是妄想，悟即妄想是真 <lb ed="B" n="0247a10"/>如。念不起，更无馀。见本性，等空虚。有作有求非解脱，无作 <lb ed="B" n="0247a11"/>无求是工夫。</l> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0248a" n="0248a"/> <lb ed="B" n="0248a01"/><l>二更催。大圆宝镜镇安台。众生不了攀缘病，由斯障蔽心不 <lb ed="B" n="0248a02"/>开。□□□，□□□。<note place="inline">此处脱了六字，依别本应是“本自净，没尘埃。”</note> <lb ed="B" n="0248a03"/>无繫著，绝轮迴。诸行无常是生灭，但观实相见<persName>如来</persName>。</l> <lb ed="B" n="0248a04"/><l>三更侵。<persName>如来</persName>智慧本幽深。唯<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>乃能见，声闻缘觉不知 <lb ed="B" n="0248a05"/>音。处山谷，□禅林，入空定，便凝心。一坐还同八万劫，只为 <lb ed="B" n="0248a06"/>担麻不重金。</l> <lb ed="B" n="0248a07"/><l>四更兰。法身体性不劳看。看即住心还作意，作意还同妄想 <lb ed="B" n="0248a08"/>团。放四体，莫攒抏见本性，自公官。善恶不思则无念，无思无 <lb ed="B" n="0248a09"/>念是涅槃。</l> <lb ed="B" n="0248a10"/><l>五更分。菩提无住复无根。过去捨身求不得，吾师普示不忘 <lb ed="B" n="0248a11"/><note place="inline">原作知，涂去，改“望”字，即忘字</note>恩。施法药，大张门。去障□， <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0249a" n="0249a"/> <lb ed="B" n="0249a01"/>豁浮雲。顿与众生开<persName>佛</persName>眼，皆□□性免沉沦。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0249a02"/> <lb ed="B" n="0249a03"/> <lb ed="B" n="0249a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（二）五更转一首</cb:mulu><head>（二）五更转一首</head> <lb ed="B" n="0249a05"/> <lb ed="B" n="0249a06"/><p xml:id="pB25p0249a0601">伦敦<name role="" type="person">大英博物馆</name> S. 6083 残纸。题“五更转一首。”此纸虽 <lb ed="B" n="0249a07"/>残，但残存的字句最接近巴黎的 P. 2045 卷子的五更转，可供 <lb ed="B" n="0249a08"/>挍勘。</p> <lb ed="B" n="0249a09"/><p xml:id="pB25p0249a0901">一九六〇、三、十一，胡适</p> <lb ed="B" n="0249a10"/> <lb ed="B" n="0249a11"/><lg xml:id="lgB25p0249a1101"><l>□□□。□□□□□异居。迷则真如是妄相，悟则妄相是真 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0250a" n="0250a"/> <lb ed="B" n="0250a01"/>□，□□□，□□□。见本性，等空虚。有作有求非解脱，无 <lb ed="B" n="0250a02"/>（下阙）</l> <lb ed="B" n="0250a03"/><l>二更催。大圆宝镜镇安台。众生不了□□□，□□□□心不 <lb ed="B" n="0250a04"/>开。本自净，没尘埃。无染著，绝轮迴。诸□□□□□□，□观 <lb ed="B" n="0250a05"/>实相见<persName>如来</persName>。</l> <lb ed="B" n="0250a06"/><l>三更侵。<persName>如来</persName>智慧本幽□。□□□□□□□，声闻缘角（觉） <lb ed="B" n="0250a07"/>不知音。处山谷，住禅林。入□□，□□□。□□□□八万劫， <lb ed="B" n="0250a08"/>只为担麻不重金。</l> <lb ed="B" n="0250a09"/><l>四更兰。□□□□□□□。看则住心□□意，作意还同妄相 <lb ed="B" n="0250a10"/>团。放</l></lg><p xml:id="pB25p0250a1003" cb:place="inline">（下阙）</p></cb:div> <lb ed="B" n="0250a11"/> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0251a" n="0251a"/> <lb ed="B" n="0251a01"/> <lb ed="B" n="0251a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（三）五更转两本</cb:mulu><head>（三）五更转两本</head> <lb ed="B" n="0251a03"/><p xml:id="pB25p0251a0301">伦敦<name role="" type="person">大英博物馆</name> S. 6923 卷子正面写的是法花经的第一第二 <lb ed="B" n="0251a04"/>两品；反面钞的是八件有韵无韵的杂文，其中两件是同一个 <lb ed="B" n="0251a05"/>钞手写的两本五更转。我合挍两本，钞作一本，而挍注其异 <lb ed="B" n="0251a06"/>文。</p><p xml:id="pB25p0251a0602" cb:place="inline">一九六〇、三、十二夜。胡适</p> <lb ed="B" n="0251a07"/> <lb ed="B" n="0251a08"/><lg xml:id="lgB25p0251a0801"><l>一更初。妄想真如不异居。迷则真如是妄想，悟则妄想是真 <lb ed="B" n="0251a09"/>如。念不起，更无□。见本性，等空虚。有作有求虚解脱，无作 <lb ed="B" n="0251a10"/>无求是空虚。<note place="inline">两本同作“虚解脱”，同作“是空虚”，皆与他本不 <lb ed="B" n="0251a11"/>同。</note></l> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0252a" n="0252a"/> <lb ed="B" n="0252a01"/><l>二更催。大圆宝镜镇安台。众生不要<note place="inline">两本同作要</note>攀缘境<note place="inline">一 <lb ed="B" n="0252a02"/>作镜</note>，由斯障闭心不开。本自净，没尘埃。无染著，绝轮迴。诸 <lb ed="B" n="0252a03"/>行无常是生灭，从观实相见<persName>如来</persName>。</l> <lb ed="B" n="0252a04"/><l>三更深。<persName>如来</persName>智慧本由心。<note place="inline">两本皆作“深”，皆作“由心”，与 <lb ed="B" n="0252a05"/>他本不同。</note>以<persName>佛</persName>为法<note place="inline">一作“以<persName>佛</persName>以法”</note>乃能见，声闻缘觉不知 <lb ed="B" n="0252a06"/>音。<note place="inline">此三字，两本皆作“则知因”，不可通；故从他本。</note>住山窟，坐禅 <lb ed="B" n="0252a07"/>林，入空定，便凝心。一坐还同八万劫，只为担麻不重金。</l> <lb ed="B" n="0252a08"/><l>四更兰。法身体性不劳看。看作住心便作意，作意还同妄想 <lb ed="B" n="0252a09"/>团。妄想团，莫巑岏。认<note place="inline">两本皆作忍</note>本性，自观看。善恶无思亦 <lb ed="B" n="0252a10"/>无念，无念无思是涅槃。</l> <lb ed="B" n="0252a11"/><l>五更分。菩提普树复无根。过去捨身求不得，吾师普遂不忘 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0253a" n="0253a"/> <lb ed="B" n="0253a01"/>恩。施法欲<note place="inline">两本皆作“法欲”，似当依他本作“法药”</note>，大章门，去障 <lb ed="B" n="0253a02"/>闭，奯<note place="inline">两本皆如此，即“豁”字</note>浮雲。顿与众生开<persName>佛</persName>眼，皆令过去 <lb ed="B" n="0253a03"/>免沉沦。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0253a04"/> <lb ed="B" n="0253a05"/> <lb ed="B" n="0253a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（四）大乘五更转</cb:mulu><head>（四）大乘五更转</head> <lb ed="B" n="0253a07"/> <lb ed="B" n="0253a08"/><p xml:id="pB25p0253a0801">伦敦<name role="" type="person">大英博物馆</name> S. 4634 卷子正面写的是无量寿宗要经，反 <lb ed="B" n="0253a09"/>面钞有“大乘五更转”一首。此本颇多误字，但可以代表一 <lb ed="B" n="0253a10"/>个有小修改的本子。</p> <lb ed="B" n="0253a11"/><p xml:id="pB25p0253a1101">一九六〇、三、十二夜半。胡适</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0254a" n="0254a"/> <lb ed="B" n="0254a01"/><lg xml:id="lgB25p0254a0101"><l>一更初。妄想真如不异居。迷<note place="inline">误作悉</note>即真如是妄想，悟即 <lb ed="B" n="0254a02"/>妄想是真如。念不起<note place="inline">误作岂</note>，更无馀。见本性，等空虚。有作 <lb ed="B" n="0254a03"/>有求非解脱，无作无求是功<note place="inline">误作公</note>夫。</l> <lb ed="B" n="0254a04"/><l>二更催。大圆宝镜镇安台。众生不了攀〔缘〕病，由<note place="inline">误作无</note> <lb ed="B" n="0254a05"/>斯障闭心不开。本自净<note place="inline">原作静</note>，没尘埃，无染著，绝轮迴。诸 <lb ed="B" n="0254a06"/>行无常是生灭，得观实相见<persName>如来</persName>。</l> <lb ed="B" n="0254a07"/><l>三更深。<persName>如来</persName>智慧本由心。以<persName>佛</persName>为<persName>佛</persName>乃能见，声闻缘觉不知 <lb ed="B" n="0254a08"/>音。入山谷，坐禅林，入空定，便凝心。□□还同八万劫，只为 <lb ed="B" n="0254a09"/>担麻不重金。<note place="inline">重金，误作赠禁</note></l> <lb ed="B" n="0254a10"/><l>四更兰。法身体性不劳看。看即住<note place="inline">原作柱</note>心便作意，作意 <lb ed="B" n="0254a11"/>还同妄〔想〕团。放四体，莫攒抏。认本性，自观看。善恶不思 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0255a" n="0255a"/> <lb ed="B" n="0255a01"/>由<note place="inline">犹？</note>不念，无思无念是涅槃。</l> <lb ed="B" n="0255a02"/><l>五更分。菩提无柱<note place="inline">住？</note>本无根。过去捨身求不得，吾师□ <lb ed="B" n="0255a03"/>遂不妄<note place="inline">忘？</note>恩。施法药，大张门。去倞<note place="inline">禁？</note>障，撥浮 <lb ed="B" n="0255a04"/><note place="inline">原作扶</note>雲。本与众生开<persName>佛</persName>眼，皆令见性免沉沦。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0255a05"/> <lb ed="B" n="0255a06"/> <lb ed="B" n="0255a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（五）南宗定邪正五更转</cb:mulu><head>（五）南宗定邪正五更转</head> <lb ed="B" n="0255a08"/> <lb ed="B" n="0255a09"/><p xml:id="pB25p0255a0901">这是巴黎<name role="" type="person">国家图书馆</name>的 P. 2045 长卷的一部份，我<anchor xml:id="nkr_note_add_0255a0901" n="0255a0901"/><anchor xml:id="beg0255a0901" n="0255a0901"/>已<anchor xml:id="end0255a0901"/>挍写在 <lb ed="B" n="0255a10"/>史语所集刊廿九本八三七页了的。因为这个巴黎本最完全， <lb ed="B" n="0255a11"/>所以我重钞在这裡，以备读者比勘。</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0256a" n="0256a"/> <lb ed="B" n="0256a01"/><lg xml:id="lgB25p0256a0101"><l>一更初。妄想真如不异居。迷则真如是妄想，悟则妄想是真 <lb ed="B" n="0256a02"/>如。念不起，更无馀。见本性，等空虚。有作有求非解脱，无作 <lb ed="B" n="0256a03"/>无求是工夫。</l> <lb ed="B" n="0256a04"/> <lb ed="B" n="0256a05"/><l>二更催。大圆宝镜镇安台。众生不了攀缘病，由斯障闭不心 <lb ed="B" n="0256a06"/>开。本自净，没尘埃。无染著，绝轮迴。诸行无常是生灭，但观 <lb ed="B" n="0256a07"/>实相见<persName>如来</persName>。</l> <lb ed="B" n="0256a08"/> <lb ed="B" n="0256a09"/><l>三更侵。<persName>如来</persName>智慧本幽深。唯<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>乃能见，声闻缘觉不知 <lb ed="B" n="0256a10"/>音。处山谷，住禅林，入空定，便凝心。一坐<note place="inline">原作一生，胡适挍 <lb ed="B" n="0256a11"/>改</note>还同八万劫，只为担麻不重金。</l> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0257a" n="0257a"/> <lb ed="B" n="0257a01"/> <lb ed="B" n="0257a02"/><l>四更兰。法身体性不劳看。看则住心便作意，作意还同妄想 <lb ed="B" n="0257a03"/>团。放四体，莫攒抏。任本性，自公官。善恶不思即无念。无念 <lb ed="B" n="0257a04"/>无思是涅槃。</l> <lb ed="B" n="0257a05"/> <lb ed="B" n="0257a06"/><l>五更分。菩提无住复无根。过去捨身求不得，吾师普示不忘 <lb ed="B" n="0257a07"/><note place="inline">原作望</note>恩。施法药，大张门，去障膜，豁浮雲，顿与众生开<persName>佛</persName> <lb ed="B" n="0257a08"/>眼，皆令见性免沉沦。</l></lg> <lb ed="B" n="0257a09"/><p xml:id="pB25p0257a0901">民国四九年（一九六〇）三月十六日写成</p></cb:div> <lb ed="B" n="0257a10"/> <lb ed="B" n="0257a11"/> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0258a" n="0258a"/> <lb ed="B" n="0258a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（六）北平图书馆的两个敦煌本</cb:mulu><head>（六）北平图书馆的两个敦煌本</head> <lb ed="B" n="0258a02"/> <lb ed="B" n="0258a03"/><p xml:id="pB25p0258a0301">北平图书馆⸺原来的京师图书馆⸺收藏的敦煌写本， <lb ed="B" n="0258a04"/>是斯坦因，伯希和剩留下来的，但数量也很可观：原编八千 <lb ed="B" n="0258a05"/>六百七十九号；後来胡鸣盛先生收拾残葉，共编为九千八百 <lb ed="B" n="0258a06"/>七十一号。湖南许国霖先生是胡鸣盛先生的助手，他在民国 <lb ed="B" n="0258a07"/>廿五年编成“敦煌石室写经题记”一卷“敦煌杂录”两卷。 <lb ed="B" n="0258a08"/>敦煌杂录裡钞有五更转两首，都是神会的第二首，其中一首 <lb ed="B" n="0258a09"/>〔鹹字十八号〕题著“南宗定邪正更转”，和巴黎的 P. 2045 相同， <lb ed="B" n="0258a10"/>但末尾没有附录的五言律诗；另一首〔露字六号〕仅题“五更 <lb ed="B" n="0258a11"/>转”，而末尾附有那首五言诗。北平的敦煌原本现在无从挍 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0259a" n="0259a"/> <lb ed="B" n="0259a01"/>勘，我把许国霖先生钞的两本五更调合挍成一本，也附在这裡。</p> <lb ed="B" n="0259a02"/> <lb ed="B" n="0259a03"/> <lb ed="B" n="0259a04"/><p cb:type="head3" xml:id="pB25p0259a0401">南宗定邪五更转</p> <lb ed="B" n="0259a05"/> <lb ed="B" n="0259a06"/><lg xml:id="lgB25p0259a0601"><l>一更初。妄想真如不异居<note place="inline">异居一本作思君</note>。迷则真如是妄想， <lb ed="B" n="0259a07"/>悟则妄想是真如。念不起，更无馀<note place="inline">馀，一本作疑</note>。见本性，等空 <lb ed="B" n="0259a08"/>虚。有作有求非解脱，无作无求是工夫<note place="inline">非，一本作虚。工夫，一本 <lb ed="B" n="0259a09"/>作空虚</note>。</l> <lb ed="B" n="0259a10"/><l>二更催<note place="inline">一作崔，一作摧</note>。大圆宝镜镇安台。众生不了攀缘镜 <lb ed="B" n="0259a11"/><note place="inline">了，一作要。一本攀下脱二字</note>，由斯障闭<note place="inline">一作暗</note>心不开。本自净， <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0260a" n="0260a"/> <lb ed="B" n="0260a01"/>没尘埃。无染著，绝轮迴。诸行无常是生灭，但观实相见<persName>如来</persName>。</l> <lb ed="B" n="0260a02"/><l>三更侵<note place="inline">一作深</note>。<persName>如来</persName>智慧本幽深<note place="inline">一作本由心</note>，此<persName>佛</persName>此<persName>佛</persName> <lb ed="B" n="0260a03"/><note place="inline">一作“为<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>”</note>乃能见。声闻缘觉不知音。住山窟，坐禅林，入 <lb ed="B" n="0260a04"/>空定，便凝心<note place="inline">住，一作处；坐禅林，一作住僧林</note>。一坐还同八万劫， <lb ed="B" n="0260a05"/>只为担麻不重金<note place="inline">坐，一作生；担，一作耽</note>。</l> <lb ed="B" n="0260a06"/><l>四更兰。法身体性不劳看。看则住心便作意<note place="inline">心，一作山</note>， <lb ed="B" n="0260a07"/>作意还同妄想团<note place="inline">团，一作围，一作搏</note>。放四体，莫攒抏<note place="inline">一本脱 <lb ed="B" n="0260a08"/>“放四体”三字</note>。任本性，自观看。<note place="inline">任，一作忍。“自观看”，一作 <lb ed="B" n="0260a09"/>“自公禅”。任字似勝各本之见字，认字。但“自观看”一句，似是凑韵，与上 <lb ed="B" n="0260a10"/>句“看则住心便作意”正相反了。“自公禅”，巴黎本与上引 S. 2679 本皆作 <lb ed="B" n="0260a11"/>“自公官”。“自公官”似有自己作主，不受外面管束之意。</note>善恶无思亦无念， <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0261a" n="0261a"/> <lb ed="B" n="0261a01"/>无思无念是涅槃。</l> <lb ed="B" n="0261a02"/><l>五更分。菩提无住复无根。过去捨身求不得，君师普示不忘 <lb ed="B" n="0261a03"/>恩。施法药，大张门，去障膜，豁浮雲。顿与众生开<persName>佛</persName>眼，皆令 <lb ed="B" n="0261a04"/>见性免沉沦。</l></lg> <lb ed="B" n="0261a05"/> <lb ed="B" n="0261a06"/><p cb:type="head3" xml:id="pB25p0261a0601">附录 五言诗<note place="inline">许君抄本太不可读，故我钞巴黎本对勘</note></p> <lb ed="B" n="0261a07"/><p xml:id="pB25p0261a0701">〔许国霖抄本〕 〔巴黎本〕</p> <lb ed="B" n="0261a08"/><lg type="regular" xml:id="lgB25p0261a0801"><l>真素是□□</l><l>真乘实罕遇，</l> <lb ed="B" n="0261a09"/><l>施者进白心</l><l>至理信幽深。</l> <lb ed="B" n="0261a10"/><l>欲立非非相</l><l>欲離相非相，</l> <lb ed="B" n="0261a11"/><l>将<persName>佛</persName>却照□</l><l>还将心照心。</l> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0262a" n="0262a"/> <lb ed="B" n="0262a01"/><l>智者来未得</l><l>髻中珠未得，</l> <lb ed="B" n="0262a02"/><l>于检再难寻</l><l>衣裡宝难寻。</l> <lb ed="B" n="0262a03"/><l>运保耽麻者</l><l>为报担麻者，</l> <lb ed="B" n="0262a04"/><l>如我不重金</l><l>如何不重金！</l></lg> <lb ed="B" n="0262a05"/> <lb ed="B" n="0262a06"/><p xml:id="pB25p0262a0601">民国四十九年四月五日補写。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0262a07"/> <lb ed="B" n="0262a08"/> <lb ed="B" n="0262a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（七）挍写“五更转”後记</cb:mulu><head>（七）挍写“五更转”後记</head> <lb ed="B" n="0262a10"/> <lb ed="B" n="0262a11"/><p xml:id="pB25p0262a1101">许国霖敦煌杂录裡还有一首“五更调”<note place="inline">周字七十号</note>，显然 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0263a" n="0263a"/> <lb ed="B" n="0263a01"/>也是“五更转”的调子，其文字和刘复敦煌掇琐三八<note place="inline">巴黎 P. 2963</note> <lb ed="B" n="0263a02"/>题作“南宗赞一本”的相同，可以互相挍勘。<note place="inline">伦敦也有一块残纸， <lb ed="B" n="0263a03"/>编 S. 5529，只存七行，也是这一首“五更转”的一更二更。</note>我现在 <lb ed="B" n="0263a04"/>合挍这两本，把这第三首“五更转”写定如下：</p> <lb ed="B" n="0263a05"/> <lb ed="B" n="0263a06"/> <lb ed="B" n="0263a07"/><p cb:type="head3" xml:id="pB25p0263a0701">五更调（刘复本题“南宗赞”）</p> <lb ed="B" n="0263a08"/> <lb ed="B" n="0263a09"/><lg xml:id="lgB25p0263a0901"><l>一更长。<persName>如来</persName>智慧心<note place="inline">刘作化</note>中藏。不知自身本是<persName>佛</persName>，无明 <lb ed="B" n="0263a10"/>障蔽<note place="inline">许作闭</note>自荒忙。了五<note place="inline">许作王</note>蕴，体<note place="inline">许作听</note>皆亡。灭六识， <lb ed="B" n="0263a11"/>不相当。行住坐<note place="inline">许脱坐字</note>卧常作<note place="inline">刘作住</note>意，则知四大是<persName>佛</persName>堂。</l> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0264a" n="0264a"/> <lb ed="B" n="0264a01"/><l>二更长。有为功德<note place="inline">刘脱为功二字</note>尽无常。世间造作应不久 <lb ed="B" n="0264a02"/><note place="inline">刘作及</note>，无为法会体<note place="inline">刘作听</note>皆亡。入圣位<note place="inline">刘作使</note>，坐金刚。 <lb ed="B" n="0264a03"/>诸<note place="inline">刘作诣</note><persName>佛</persName>国，遍<note place="inline">许作变</note>十方。但知十方原是一<note place="inline">刘作“但 <lb ed="B" n="0264a04"/>诸世界愿贯一”</note>，决定得入诸<note place="inline">刘作于</note><persName>佛</persName>行。</l> <lb ed="B" n="0264a05"/><l>三更严。坐禅执定甚能甜。不信<note place="inline">刘作宣</note>诸天甘露蜜，魔 <lb ed="B" n="0264a06"/><note place="inline">作摩，刘作愿</note>君眷属<note place="inline">许作卷屡</note>出来看。诸<persName>佛</persName>教，实<note place="inline">许作是</note>福 <lb ed="B" n="0264a07"/>田。持斋戒，得生天。生天终<note place="inline">刘作中</note>归还堕落，努力<anchor xml:id="nkr_note_add_0264a0701" n="0264a0701"/><anchor xml:id="beg0264a0701" n="0264a0701"/>迴<anchor xml:id="end0264a0701"/>心趣涅 <lb ed="B" n="0264a08"/>槃<note place="inline">刘脱力字；趣，许作取</note>。</l> <lb ed="B" n="0264a09"/><l>四更兰<note place="inline">许作难</note>。法身体性本来禅。凡夫不念生分别，轮迴 <lb ed="B" n="0264a10"/>六趣<note place="inline">许作住</note>心不安。求<persName>佛</persName>性，向裡看。有<persName>佛</persName>衣<note place="inline">刘作“了<persName>佛</persName>意”</note>， <lb ed="B" n="0264a11"/>不觉寒。廣大劫来常不悟<note place="inline">许脱不字</note>，今生作意断悭贪。</l> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0265a" n="0265a"/> <lb ed="B" n="0265a01"/><l>五更延<note place="inline">刘脱延字</note>。菩提种子坐红<note place="inline">许作苎</note>莲。烦恼泥<note place="inline">许 <lb ed="B" n="0265a02"/>作寧</note>中常不染，恒将净土共金颜<note place="inline">许作连</note>。<persName>佛</persName>在世，八十年 <lb ed="B" n="0265a03"/><note place="inline">许作连</note>。般若意，不在言。夜夜朝朝<note place="inline">刘作“花花朝朝”，许作“夜 <lb ed="B" n="0265a04"/>了照了”</note>恒念经，当初求觅一连全<note place="inline">刘作“一年川”，更不可通。</note></l></lg> <lb ed="B" n="0265a05"/> <lb ed="B" n="0265a06"/><p xml:id="pB25p0265a0601">刘复先生钞的巴黎本虽然题作“南宗赞”，我看这支曲子决 <lb ed="B" n="0265a07"/>不是神会作的，第一更曲有“行住坐卧常作意”一句，正和神会 <lb ed="B" n="0265a08"/>“莫作意”的思想相反，就是一个反证。这曲子裡的思想很平凡， <lb ed="B" n="0265a09"/>文字也很俗气，很可能是後来的和尙套神会的“南宗定邪正五更 <lb ed="B" n="0265a10"/>转”做的曲子，居然也在敦煌石室裡留下了两三个抄本。</p> <lb ed="B" n="0265a11"/><p xml:id="pB25p0265a1101">我们看敦煌出来的三隻“五更转”的曲调是完全相同的，都 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0266a" n="0266a"/> <lb ed="B" n="0266a01"/>是从七字句变化出来的长短句：第一句，第五，六，七，八句都 <lb ed="B" n="0266a02"/>是三字句；第二，三，四，九，十句都是七字句。三首共十五章， <lb ed="B" n="0266a03"/>用韵的方式也完全相同。</p> <lb ed="B" n="0266a04"/><p xml:id="pB25p0266a0401">我在这裡要指出：这三首“五更转”就是“塡词”的最好的 <lb ed="B" n="0266a05"/>历史例证。神会的年代是可考的，他生在<name role="" type="person">唐高宗</name>咸亨元年<note place="inline">六七〇</note>， <lb ed="B" n="0266a06"/>死在<name role="" type="person">唐肃宗</name>废除年号的“元年”，即是宝应元年<note place="inline">七六二</note>，他的活 <lb ed="B" n="0266a07"/>动时期正当玄宗的开元天宝时代<note place="inline">七一三～七五五</note>，正是所谓“盛 <lb ed="B" n="0266a08"/>唐”的时代。我们可以说：现在有敦煌出来的“荷泽寺神会和尙 <lb ed="B" n="0266a09"/>五更转”两首做实物的证據，我们可以推知开元天宝时代确然<anchor xml:id="nkr_note_add_0266a0901" n="0266a0901"/><anchor xml:id="beg0266a0901" n="0266a0901"/>已<anchor xml:id="end0266a0901"/> <lb ed="B" n="0266a10"/>有依现成的曲拍作曲词的风气了，确然<anchor xml:id="nkr_note_add_0266a1001" n="0266a1001"/><anchor xml:id="beg0266a1001" n="0266a1001"/>已<anchor xml:id="end0266a1001"/>有後人所谓“塡词”的 <lb ed="B" n="0266a11"/>风气了。</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0267a" n="0267a"/> <lb ed="B" n="0267a01"/><p xml:id="pB25p0267a0101">在民国十四年<note place="inline">一九二五</note>，我写了一篇“词的起原”，我的 <lb ed="B" n="0267a02"/>结论是：“长短句的词调起于中唐。……<name role="" type="person">白居易</name>作忆江南的长 <lb ed="B" n="0267a03"/>短句，<name role="" type="person">刘禹锡</name>依此曲拍，作‘春去也’词，题云：‘和乐天春词， <lb ed="B" n="0267a04"/>依忆江南曲拍为句。’这是塡词的先例。”<name role="" type="person">白居易</name>的忆江南是这 <lb ed="B" n="0267a05"/>样的：</p> <lb ed="B" n="0267a06"/><lg xml:id="lgB25p0267a0601"><l>江南好！</l> <lb ed="B" n="0267a07"/><l>风景旧曾谙。</l> <lb ed="B" n="0267a08"/><l>日出江花红勝火，</l> <lb ed="B" n="0267a09"/><l>春来江水绿如蓝。</l> <lb ed="B" n="0267a10"/><l>能不忆江南？</l></lg> <lb ed="B" n="0267a11"/><p xml:id="pB25p0267a1101"><name role="" type="person">刘禹锡</name>的春词是这样的：</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0268a" n="0268a"/> <lb ed="B" n="0268a01"/><lg xml:id="lgB25p0268a0101"><l>春去也！</l> <lb ed="B" n="0268a02"/><l>多谢洛城人。</l> <lb ed="B" n="0268a03"/><l>弱柳从风疑擧袂，</l> <lb ed="B" n="0268a04"/><l>丛兰挹露似霑巾，⸺</l> <lb ed="B" n="0268a05"/><l>独坐亦含颦。</l></lg> <lb ed="B" n="0268a06"/><p xml:id="pB25p0268a0601">这确是“依忆江南曲拍为句”，所以我说这是塡词的先例。</p> <lb ed="B" n="0268a07"/><p xml:id="pB25p0268a0701">当时我曾指出尊前集收的李白词十二首，全唐诗收的李白词 <lb ed="B" n="0268a08"/>十四首，其中多有很晚出的作品；其中长短句如忆秦娥，菩萨蛮， <lb ed="B" n="0268a09"/>淸平乐，都是後起的曲调。我的看法是：“向来只是诗人做诗， <lb ed="B" n="0268a10"/>而乐工谱曲；中唐以後，始有教坊作曲，而诗人塡词”。例如王 <lb ed="B" n="0268a11"/>维的“西出阳关无故人”，本是一首整齐的七言绝句，经过乐工 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0269a" n="0269a"/> <lb ed="B" n="0269a01"/>谱曲，就成了当时最感人的送别曲子了。到了<name role="" type="person">白居易</name><name role="" type="person">刘禹锡</name>的 <lb ed="B" n="0269a02"/>“依忆江南曲拍为句”，那才是教坊作曲而诗人塡词了，那才是长 <lb ed="B" n="0269a03"/>短句的词的起原。</p> <lb ed="B" n="0269a04"/><p xml:id="pB25p0269a0401">当时我曾把“词的起原”初稿送给王国维先生，请他指教。 <lb ed="B" n="0269a05"/>王先生答书说：</p> <lb ed="B" n="0269a06"/><p xml:id="pB25p0269a0601">尊说……谓长短句不起于盛唐，以词人方面言之，弟 <lb ed="B" n="0269a07"/>无异议。若就乐工方面言之，则教坊实早有此种曲调（菩 <lb ed="B" n="0269a08"/>萨蛮之属），崔令钦教坊记可证也。</p> <lb ed="B" n="0269a09"/><p xml:id="pB25p0269a0901">我当时因为教坊记的三百多曲调之中，有天仙子，倾杯乐，菩萨 <lb ed="B" n="0269a10"/>蛮，望江南等曲，都是中唐才有的曲调，见于各种记载，所以我 <lb ed="B" n="0269a11"/>颇疑心那张曲名表可能有後人随时添入的新调，不可用来考证盛 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0270a" n="0270a"/> <lb ed="B" n="0270a01"/>唐开元天宝时代有无某种曲调。<note place="inline">参看胡适词选附录的“词的起原”</note></p> <lb ed="B" n="0270a02"/><p xml:id="pB25p0270a0201">那是三十五年前的讨论。那位可敬爱的王国维先生<anchor xml:id="nkr_note_add_0270a0201" n="0270a0201"/><anchor xml:id="beg0270a0201" n="0270a0201"/>已<anchor xml:id="end0270a0201"/>死了三 <lb ed="B" n="0270a03"/>十三年了。现在我们看敦煌写本裡钞出的各种<persName>佛</persName>曲，特别看那流 <lb ed="B" n="0270a04"/>传最廣的神会和尙的五更转曲子，我们不但可以相信开元天宝时 <lb ed="B" n="0270a05"/>代<anchor xml:id="nkr_note_add_0270a0501" n="0270a0501"/><anchor xml:id="beg0270a0501" n="0270a0501"/>已<anchor xml:id="end0270a0501"/>有依照当时最流行的曲拍作<persName>佛</persName>曲的风气，我们并且可以相信 <lb ed="B" n="0270a06"/>那样塡词作曲的风气可能比开元天宝还更早，可能是人们歌唱的 <lb ed="B" n="0270a07"/>普通作风，幷不限于教坊的乐工，也不限于歌伎舞女，也不限于 <lb ed="B" n="0270a08"/><persName>佛</persName>教的和尙尼姑。凡是好听的曲子，凡是许多人爱听爱唱的调子， <lb ed="B" n="0270a09"/>总有人依照那曲调编造新曲，那就是塡词了。</p> <lb ed="B" n="0270a10"/><p xml:id="pB25p0270a1001">敦煌出来的“五更转”曲子有简单的四句调，有繁复的十句 <lb ed="B" n="0270a11"/>调。神会的五更转是那繁复的十句调，其形式似是“双调”，即 <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0271a" n="0271a"/> <lb ed="B" n="0271a01"/>是“叠调”，可以写成这个样子：</p> <lb ed="B" n="0271a02"/><lg xml:id="lgB25p0271a0201"><l>一更初。妄想真如不异居。迷则真如是妄想，悟则妄想 <lb ed="B" n="0271a03"/>是真如。</l></lg> <lb ed="B" n="0271a04"/><lg xml:id="lgB25p0271a0401"><l>念不起，更无馀。见本性，等空虚。有作有求非解脱， <lb ed="B" n="0271a05"/>无作无求是工夫。</l></lg> <lb ed="B" n="0271a06"/><p xml:id="pB25p0271a0601">刘复的敦煌掇琐二七钞了巴黎的敦煌写本 P.2647 的“五更调”艳 <lb ed="B" n="0271a07"/>曲，我们可钞一更曲作例：</p> <lb ed="B" n="0271a08"/><lg xml:id="lgB25p0271a0801"><l>一更初夜坐调琴，欲奏相思伤妾心。每恨狂夫薄行迹， <lb ed="B" n="0271a09"/>一过抛人年月深。</l></lg> <lb ed="B" n="0271a10"/><lg xml:id="lgB25p0271a1001"><l>君自去来馀幾春！不传书信绝知闻。愿妾变作天边雁， <lb ed="B" n="0271a11"/>万里悲鸣寻访君。</l></lg> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0272a" n="0272a"/> <lb ed="B" n="0272a01"/><p xml:id="pB25p0272a0101">从这种整齐的七字句变到长短不齐的三字句和七字句，是曲 <lb ed="B" n="0272a02"/>调的演变。从单调的小令变到双调，也是曲调的演变。从歌唱男 <lb ed="B" n="0272a03"/>女爱情或“闺怨”的情歌变到宣传<persName>佛</persName>教故事或<persName>佛</persName>教信仰的<persName>佛</persName>曲， <lb ed="B" n="0272a04"/>那就是改换内容的塡词作曲了。</p> <lb ed="B" n="0272a05"/><p xml:id="pB25p0272a0501">神会的“南宗定邪正五更转”使我们知道盛唐时代<anchor xml:id="nkr_note_add_0272a0501" n="0272a0501"/><anchor xml:id="beg0272a0501" n="0272a0501"/>已<anchor xml:id="end0272a0501"/>有人用 <lb ed="B" n="0272a06"/>双调的“五更转”来做宣传南宗新教義的曲子了。敦煌出来的一 <lb ed="B" n="0272a07"/>些单调的“五更转”<persName>佛</persName>曲，或俗典，可能比神会的双调曲子更早， <lb ed="B" n="0272a08"/>但我们不能考定他们的年代了。</p> <lb ed="B" n="0272a09"/><p xml:id="pB25p0272a0901">我们看见的敦煌本单调“五更转”有这许多件：</p> <lb ed="B" n="0272a10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB25p0272a1001"><p xml:id="pB25p0272a1001">伦敦的“维摩五更转”S. 2454。</p></item> <lb ed="B" n="0272a11"/><item xml:id="itemB25p0272a1101"><p xml:id="pB25p0272a1101">伦敦的“无相五更转”S. 6077。</p></item> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0273a" n="0273a"/> <lb ed="B" n="0273a01"/><item xml:id="itemB25p0273a0101"><p xml:id="pB25p0273a0101">巴黎的“太子五更转”（P. 2483；刘复敦煌掇琐三六）。</p></item> <lb ed="B" n="0273a02"/><item xml:id="itemB25p0273a0201"><p xml:id="pB25p0273a0201">罗振玉钞的“歎五更”<note place="inline">敦煌零拾五</note>。</p></item></list> <lb ed="B" n="0273a03"/><p xml:id="pB25p0273a0301">此中的“太子五更转”是用这曲调来唱太子出家的故事，其二更 <lb ed="B" n="0273a04"/>曲是：</p> <lb ed="B" n="0273a05"/><lg xml:id="lgB25p0273a0501"><l>二更深。五百个力士睡昏沉。遮取黄羊及车匿，朱鬃白 <lb ed="B" n="0273a06"/>马同一心。</l></lg> <lb ed="B" n="0273a07"/><p xml:id="pB25p0273a0701">“维摩”“无相”两首五更转都是宣传教義的，可引“无相五更 <lb ed="B" n="0273a08"/>转”的二更曲作例：</p> <lb ed="B" n="0273a09"/><lg xml:id="lgB25p0273a0901"><l>二更深。菩提妙理誓探寻。旷彻淸虚无去住，证得如如 <lb ed="B" n="0273a10"/>平等心。</l></lg> <lb ed="B" n="0273a11"/><p xml:id="pB25p0273a1101">罗振玉钞的“歎五更”是劝人读书的曲子，我们也引二更曲作例：</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0274a" n="0274a"/> <lb ed="B" n="0274a01"/><lg xml:id="lgB25p0274a0101"><l>二更深。孝经一卷不曾寻。之乎者也都不识，如今嗟歎 <lb ed="B" n="0274a02"/>始悲吟。</l></lg> <lb ed="B" n="0274a03"/><p xml:id="pB25p0274a0301">这都是用人人能哼能唱的调子来塡词作曲，目的是用曲子作宣传。</p> <lb ed="B" n="0274a04"/><p xml:id="pB25p0274a0401">我们看了敦煌出来的许多<persName>佛</persName>曲，我们不能不承认这些宣传<persName>佛</persName> <lb ed="B" n="0274a05"/>教的曲子实在没有文学技術，也没有高明的思想内容，所以都没 <lb ed="B" n="0274a06"/>有文学的價値。他们的宣传作用似乎是音乐成分比文学成分佔的 <lb ed="B" n="0274a07"/>多，他们全靠那些人人能唱的曲调来引动许多男女听众。文字的 <lb ed="B" n="0274a08"/>不通，内容的浅薄，都是不关重要的。</p> <lb ed="B" n="0274a09"/><p xml:id="pB25p0274a0901">塡词作曲的风气可以早到盛唐，或早到盛唐以前，那是我写 <lb ed="B" n="0274a10"/>“词的起原”时没有想到的。塡词作曲来做宗教的宣传，这也是 <lb ed="B" n="0274a11"/>我当年没有想到的。我当年曾说：</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0275a" n="0275a"/> <lb ed="B" n="0275a01"/><p xml:id="pB25p0275a0101">我疑心，依曲拍作长短句的歌词，这个风气是起于民间， <lb ed="B" n="0275a02"/>起于乐工歌伎。……<name role="" type="person">刘禹锡</name>，<name role="" type="person">白居易</name>，温庭筠一班人： <lb ed="B" n="0275a03"/>……嫌倡家的歌词不雅，……于是也依样改作长短句的 <lb ed="B" n="0275a04"/>新词。欧阳炯序花间集云：“自南朝之宫体扇北里之倡风， <lb ed="B" n="0275a05"/>何止言之不文，所谓秀而不实。”这是文人不满意于倡家 <lb ed="B" n="0275a06"/>的歌词的明白表示。……所以我们可以说，唐五代的文 <lb ed="B" n="0275a07"/>人塡词，大槪是不满意于倡家<anchor xml:id="nkr_note_add_0275a0701" n="0275a0701"/><anchor xml:id="beg0275a0701" n="0275a0701"/>已<anchor xml:id="end0275a0701"/>有的长短句歌词，依其曲 <lb ed="B" n="0275a08"/>拍，仿长短句的体裁，作为新词。到了後来，文人能塡词 <lb ed="B" n="0275a09"/>的渐渐多了，教坊倡家每得新调，也就径请文人塡词。例 <lb ed="B" n="0275a10"/>如……“柳永……善为歌辞，教坊乐工每得新腔，必 <lb ed="B" n="0275a11"/>求永为辞，始行于世。”</p> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0276a" n="0276a"/> <lb ed="B" n="0276a01"/><p xml:id="pB25p0276a0101">这个结论，大致还是可以成立的。从盛唐以下，侭管有一些和尙 <lb ed="B" n="0276a02"/>用最流行的民歌曲调来制作<persName>佛</persName>曲，但因为那些作宗教宣传的<persName>佛</persName>曲 <lb ed="B" n="0276a03"/>实在没有文学價値，⸺正如那许多倡家歌伎唱的歌曲，虽然“音 <lb ed="B" n="0276a04"/>律不差”，而“下语用字，全不可读”<note place="inline">此用沉義父乐府指迷的话</note>， <lb ed="B" n="0276a05"/>也没有文学價値，⸺所以“词的时代”不能起于盛唐，只能起 <lb ed="B" n="0276a06"/>于<name role="" type="person">白居易</name><name role="" type="person">刘禹锡</name>之後，必须到了温庭筠韦莊李後主冯延<anchor xml:id="nkr_note_add_0276a0601" n="0276a0601"/><anchor xml:id="beg0276a0601" n="0276a0601"/>巳<anchor xml:id="end0276a0601"/>的时期， <lb ed="B" n="0276a07"/>方纔有文学的词，方纔有词的文学。</p> <lb ed="B" n="0276a08"/><p xml:id="pB25p0276a0801">四九、四、十二夜，在南港。</p> <lb ed="B" n="0276a09"/> <lb ed="B" n="0276a10"/><p xml:id="pB25p0276a1001"><note place="inline">转载自<name role="" type="person">中央研究院</name>历史语言研究所集刊外编第四本</note></p></cb:div></cb:div> <lb ed="B" n="0276a11"/> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0277a" n="0277a"/> <lb ed="B" n="0277a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">附图</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">伦敦大英博物院藏的“荷泽和尙五更转”敦煌写本照片</cb:mulu> <lb ed="B" n="0277a02"/><p xml:id="pB25p0277a0201"><figure><graphic url="../figures/B/B25p0277_01.gif"/></figure></p></cb:div> <lb ed="B" n="0277a03"/> <lb ed="B" n="0277a04"/> <lb ed="B" n="0277a05"/> <lb ed="B" n="0277a06"/> <lb ed="B" n="0277a07"/> <lb ed="B" n="0277a08"/> <lb ed="B" n="0277a09"/> <lb ed="B" n="0277a10"/> <lb ed="B" n="0277a11"/> <pb ed="B" xml:id="B25.0143.0278a" n="0278a"/> <lb ed="B" n="0278a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">伦敦大英博物院藏的“南阳和尙问答杂義”敦煌写本照片</cb:mulu> <lb ed="B" n="0278a02"/><p xml:id="pB25p0278a0201"><figure><graphic url="../figures/B/B25p0278_01.gif"/></figure></p></cb:div></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0192a0101" to="#end0192a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0194a0901" to="#end0194a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0195a0601" to="#end0195a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0198a1001" to="#end0198a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0198a1101" to="#end0198a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0200a0201" to="#end0200a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0200a1001" to="#end0200a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0202a0801" to="#end0202a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0202a1001" to="#end0202a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0205a0601" to="#end0205a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0207a0701" to="#end0207a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0207a0901" to="#end0207a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0209a1101" to="#end0209a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0214a0401" to="#end0214a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0214a1101" to="#end0214a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0223a0801" to="#end0223a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0233a0301" to="#end0233a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0234a0701" to="#end0234a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0255a0901" to="#end0255a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0264a0701" to="#end0264a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">迴</lem><rdg wit="#wit.orig">迥</rdg></app> <app from="#beg0266a0901" to="#end0266a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0266a1001" to="#end0266a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0270a0201" to="#end0270a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0270a0501" to="#end0270a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0272a0501" to="#end0272a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0275a0701" to="#end0275a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0276a0601" to="#end0276a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">巳</lem><rdg wit="#wit.orig">己</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="bubian-notes"> <head>大藏经補编 挍注</head> <p> <note n="0212001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212001">此序称“南阳和尙”，全卷标题应是“南阳和尙问答杂征義”。日本圆仁和尙于开成三年（八三八）入唐求法，在唐土留学近十年，到大中元年（八四七）才回日本。他的承和十四年（大中元年，八四七）“入唐新求圣教目录”（大正大藏经五五册，第二一六七件）记有“南阳和尙问答杂征義一卷，刘澄集”，正与此序相印证。稍後幾年，日本圆珍和尙入唐，在大中七年至十二年（八五三～八五八）之间，先後有请来目录五件（大正藏五五册，第二一六九～二一七三），其中大中八年及十一年两录及十二年“总目录”，均记有“南宗荷泽禅师问答杂征一卷”。“南阳和尙问答杂征義”似是原来的标题，其最早编集大槪在天宝四年（七四五）神会被请入洛阳荷泽寺之前，故仍称“南阳和尙”。</note> <note n="0213002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213002">刘澄的事迹无可考。唐山县属于江南东道杭州馀杭郡。则天女帝万岁通天元年（六九六）改紫溪县为武隆县，其年复为紫溪，又析紫溪别置武隆。圣历三年（七〇〇）省武隆入紫溪。长安四年（七〇四）复置武隆县。神龙元年（七〇五）中宗复位，改武隆为唐山。宋改唐山为昌化，即今浙江昌化县。</note> <note n="0213003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213003">胡本与石井本各章都没有标题。伦敦此本共存十四章，後十三章各有问者之名，与石井本全同，但都没有标题。我颇疑“作本法师问本有今无偈”的标题是後来加的。</note> <note n="0215004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215004">此段从“问本有今无”起，至第三答“所以生疑”止，是石井本没有的。石井本虽“欠头”，但好像是一个完整无缺的精抄本。我颇疑心此一段是神会後来加上去的，所以我把此段写作〔1a〕。胡本一〇三页一行至九行有此一段，但无问者之名，其文字也稍有不同。第一答“蒙法师问，神会于此亦疑”；“又问，疑是没勿”：胡本皆脱。此本有此一答一问，文理就更明白了。本有今无偈，屡见于涅槃经（北本第四之七，第八之三，第十一之一，第十二之二；南本第十五，第二十之二，第二十三之一，第二十三之二）。但“本有”甚么，“今无”甚么，涅槃经裡就有幾种不同的说法。神会在此段裡指出“所有大德皆断烦恼为本”，这就是说他们断定“本有”的是烦恼。神会怀疑这种说法，他引涅槃经卷九（大正大藏经十二册，页六六三）的一段话，他指出<name role="" type="person">文殊师利</name>当时提出的<name role="" type="person">纯陀</name>的疑问，只疑<persName>佛</persName>性是不是“非常住法”，幷没提到烦恼的问题。神会自己主张“本无烦恼，今有烦恼”，见下文。</note> <note n="0221005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221005">自“问本有今无偈其義云何”至此，等于石井本第一页一行至五页六行；等于胡本一〇三页十行至一〇八页八行，故三本可以互相挍勘。此本文字与石井本很接近，而与胡本很多不同。此章裡引涅槃经，往往列擧卷数与品名，石井本也如此，但胡本全没有擧卷数或品名。此章在石井本列在最前，与此本相同；但胡本此章之前尙有五章，皆是此本与石井本没有的。看这两点异同，可知三本的来历不同。</note> <note n="0223006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223006">此章等于胡本第一〇八页第九行至一一〇页第一行；等于石井本第五页第六行至七页第七行，故三本可以互相挍勘。</note> <note n="0223007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223007">王赵公是王琚，唐书一百六卷，新唐书卷百廿一，皆有传。先天二年（七一三），玄宗发难，淸除太平公主和她的黨羽，王琚是主谋有大功的人。功成之後，玄宗拜他为户部尙书，封赵国公。後来玄宗嫌他是个“谲诡纵横之士”，颇疏远他，历任十五州的刺史，食实封七百户，垂四十年。天宝五载（七四六），他被李林甫诬陷，贬江华郡员外司马，自缢死。“三车”的譬喩出于法花经的譬喩品。三车是羊车，鹿车，牛车，用来比喩三乘：声闻乘，辟支<persName>佛</persName>乘，大乘。</note> <note n="0225008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225008">此章等于胡适本第一一〇页第二行至一一一页第四行；等于石井本六页八行至七页八行。三本互挍，写定可读。第三偈四句，三本皆误分作两截，前二句误属于前偈，故第三偈只剩两句了。两截之间，胡本有“重责”二字，石井本与此本有“又问”二字。今移“又问”于第三偈首句之前。又最後一偈第二句，此本作“一更作三车”，石井本作“一便作三车”。今从胡本作“三便作三车”。这一章裡问的五偈，答的五偈，都幷不高明。但在当时，“三车”的问答似曾引起一些人的注意。宗密的圆觉大疏抄卷三下有神会略传，其中说：“又因南阳答王赵公三车義，名渐闻于名贤”。南阳属于邓州，王琚曾做邓州刺史。</note> <note n="0225009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225009">崔齐公可能是崔日用，更可能是他的儿子崔宗之。崔日用是帮助玄宗讨平韦氏的功臣，封齐国公；後来他也参与淸除太平公主一黨的事。他死在开元十年（七二二），时年五十。唐书九十九卷，新唐书百廿一，有他的传。他的儿子宗之袭封齐国公，即是杜甫饮中八仙歌裡说的“宗之潇洒美少年，擧觞白眼望靑天，皎如玉树临风前。”唐书李白传裡说“侍御史崔宗之谪官金陵，与李白诗酒唱和。”崔日用死时，神会还没有大露头角，故我想崔齐公可能是崔宗之。下文有苏晋也是“饮中八仙”之一。</note> <note n="0226010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226010">此章等于胡适本一一一页第五行至第一一二页第二行；等于石井本八页第一至五行。三本文字相同。此章明说“定尙不立，谁道用心？”这是神会反对坐禅的根本思想。</note> <note n="0226011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226011">此章等于胡本一一二页三行至六行，等于石井本八页四行至六行。</note> <note n="0226012" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226012">苏晋是苏珦的儿子，唐书一百卷有他们父子的传。苏晋数岁时已能作文，早年擧进士第，累迁中书舍人，兼崇文馆学士。玄宗监国时，每有制命，皆令他和贾曾起草。本传说他“历户部侍郞，……开元十四年（七二六）迁吏部侍郞。”（看严耕望唐仆尙丞郞表一，页一一八～一一九；又二，页五七四～五七五）传中未说他曾任礼部侍郞。杜甫饮中八仙歌说：“苏晋长斋绣<persName>佛</persName>前，醉中往往爱逃禅。”他死在开元二十二年（七三四），年五十九。</note> <note n="0228013" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228013">此章等于胡本一一二页七行至一一四页一行；等于石井本八页六行至九页五行。三本文字最大的不同是胡本有“问，然则更不假修一切行耶？答，若得如此见者，万行具备”两句，这是很有革命性的思想。此本与石井本都无此一问一答，很可能是有意删去了的。我補写这两句，一是因为那位长斋奉<persName>佛</persName>而“醉中往往爱逃禅”的苏晋是能了解这种“不假修一切行”的新“禅”的；二是因为此章讨论的是神会提倡的“最上乘”，⸺敦煌本壇经标题所谓“南宗顿教最上大乘”，⸺正是这种“不假修一切行”，“我今定尙不立”的新“禅”。印度的禅学，以禅定 dhyāna 为主。“定尙不立”，真是“逃禅”之禅了。</note> <note n="0229014" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229014">此章等于胡本一一四页二行至一一五页二行；等于石井本九页五行至十页十行。三本互挍。嵩山安禅师名道安，传灯录四作慧安，人称“老安禅师”，是弘忍门下幾个有名弟子之一。全唐文三九六卷有宋儋的嵩山会善寺道安禅师碑铭的残本，记他死在神龙二年（七〇六）。</note> <note n="0229015" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229015">张说，开元时三度为丞相，封燕国公，死在开元十八年（七三〇），唐书九十七卷有传。张说曾作大通禅师（神秀）的碑铭（张说之文集十九，唐文粹六十四），其末段说：“窃比夫子贡之论夫子也，生于天地，不知天地之高厚；饮于江海，不知江海之廣深！”他的诗集有“书香能和尙塔”一首：“大师捐世去，空馀法力在。远寄无碍香，心随到南海。”後人指此诗是为韵州慧能作的。我颇怀疑张说与神会有问答的機会。</note> <note n="0232016" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232016">此章等于胡本一一五页三行至一一六页十行；等于石井本十页二行至十一页四行。此本与石井本文字相同，胡本多异文，末三问三答异文更多。今用三本参挍，末六行全同此本与石井本。</note> <note n="0234017" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234017">此章等于石井本十一页四行到十二页四行。胡本无此章。看巴黎 Pellot 2045 号卷子的“<name role="" type="person">菩提达摩</name>南宗定是非论”（历史语言研究所集刊廿九本，页八四二～八五七），我们可以知道此章是“定是非论”的最末一章（集刊二十九，八五四下午）。我用那个卷挍勘此本与石井本，改正文字，可以读了。此章的内容是很浅薄的，写神会说话的态度也是很憍傲的。“定是非论”原本的末章是“和尙于大众中法座上高声言”的一段誓愿词（集刊二十九本页八五四上半页），那一章是那篇作战文字的很莊严的结束。浅识的人造作此段浅薄的问答，要表明“勝负既分”的下场，其中“道俗有一万馀人”的话，更是太浮夸的宣传。故我推断此章是浅人妄加的“定是非论”的结束，是应该删除的；收到“问答杂征義”裡，也是误收。</note> <note n="0235018" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235018">此章等于胡本一一六页十二行至一一七页尾；等于石井本十二页四行至十三页三行。三本互挍，文字可读。此章反对坐禅，是神会的一个革命思想，可与下章参看。</note> <note n="0236019" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236019">须陀洹（srota-apanna），旧译“入流”；斯陀含（sakradagami），旧译“一往来”；阿那含（anagami），旧译“不来”；阿罗汉（arhat），旧译“应真”，亦译“不生”。这是小乘<persName>佛</persName>教所谓“四果”，修行入道的四种境界。</note> <note n="0236020" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236020">此章等于胡本一一八页一行至九行；等于石井本十三页三行至十四页二行。我用三本互挍。此章与上章都说“不作意”，这就是神会的“无念禅”。胡适本有“荷泽和尙与拓拔开府书”，其中说：“问，若为生是无念？答，不作意即是无念。”又说：“一切众生，心本无相。所言相者，幷是妄心。……所作意住心，取空取净，乃至起心求证菩提涅槃，幷属虚妄。”神会有“顿教解脱禅门直了性壇语”（集刊二十九本页八二七～八三六），其中说：“闻说菩提，不作意取菩提。闻说涅槃，不作意取涅槃。闻说净，不作意取净。闻说空，不作意取空。闻说定，不作意取定。如是用心，即寂静涅槃。”我在“壇语”的挍写後记裡，曾引杜甫的绝句：“隔户杨柳绿袅袅，恰似十五女儿腰。谁谓朝来不作意狂风挽断最长条！”“作意”是当时的白话，就是“打主意”，就是“起心要甚么”。（集刊二十九本，页八五八）</note> <note n="0237021" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237021">此章等于胡本一一八页十行至一一九页四行；等于石井本十四页二行至五行。三本互挍，稍可读了。</note> <note n="0237022" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237022">此章等于胡本一二三页三行至六行；等于石井本十五页六行至七行。三本文字相同。</note> <note n="0238023" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238023"><p>此本到“云何为人演说？不取于相”为止，此下没有了。胡本无此章。石井本十四页八行起，有此章，开始三行的文字错误，引金刚经脱了二十字，皆与此本同。前年我挍写神会的“<name role="" type="person">菩提达摩</name>南宗定是非论”（集刊二十九本页八三八～八五七），其中有宣传金刚般若波罗蜜经的长篇文字（八四九～八五四），此本与石井本的这一章也在其中。此章的开始，从“和尙”到“修学般若波罗蜜法”，是在这篇宣传文的开始（页八五〇第四至五行）；下面从引金刚经起，此本的残文，石井本的全文，是在这篇宣传文的後幅（页八五三第十一行起）。所以我用这个敦煌本（巴黎 P2045 卷子）来挍勘此本与石井本，爽性把这一节補全了，好叫人知道神会和尙的“无念禅”侭管有时说的很像有点革命见解，侭管说一切“作意住心，取空取净，乃至起心求证菩提涅槃，幷属虚妄”，到头来还只是要人“受持读诵金刚经乃至四句偈等，为人演说，其福勝彼。”试问，“欲得了达甚深法界，直入一行三昧”，不也是“作意”吗？不也是“起心”吗？</p><p>民国四十九年二月二十七夜，在南港写完。胡适。</p></note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0192a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0192a0101">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0194a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0194a0901">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0195a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0195a0601">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0198a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0198a1001">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0198a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0198a1101">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0200a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0200a0201">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0200a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0200a1001">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0202a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0202a0801">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0202a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0202a1001">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0205a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0205a0601">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0207a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0207a0701">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0207a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0207a0901">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0209a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0209a1101">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0214a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0214a0401">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0214a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0214a1101">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0223a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0223a0801">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0233a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0233a0301">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0234a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0234a0701">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0255a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0255a0901">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0264a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0264a0701">迴【CB】，迥【補编】</note> <note n="0266a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0266a0901">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0266a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0266a1001">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0270a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0270a0201">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0270a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0270a0501">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0272a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0272a0501">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0275a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0275a0701">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0276a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0276a0601">巳【CB】，己【補编】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>